acsegnî

Walon

Etimolodjeye 1

Tayon-bodje latén "signum" (sene, essegne), avou l' dobe betchete ac-, cawete di codjowaedje -î; mostrer l' essegne.

Viebe

Djin et tins	Codjowa
Cåzant Ind. pr. (dji, dj')	acsegne
Atôtchî(s) Ind. pr. (vos, vs)	acsegnîz
Cåzants Ind. pr. (nos, ns)	acsegnans
Rwaitants Ind. pr., nam. (i/il, ele/elle)	acsegnnut
Cåzant Ind. fut. (dji, dj')	acsegnrè
Cåzant D.I.E. (dji, dj')	acsegnive
Cåzant Suddj. pr. (ki dji, dj')	acsegne
pårt. erirece (dj' a, vos av)	acsegnî
Ôtes codjowaedjes	come "waitî"

acsegnî v. å coplemint

1. aprinde ene sacwè a ene sakî.

   Dj' acsegne ses letes a mi ptite (D.T.W.).

   Li mwaisse ovrî acsegne l' ovraedje ås ovrîs (D.T.W.).

   I fåreut acsegnî on mèstî a vosse fi (D.T.W.).

2. (pus stroetmint) mostrer (ene sacwè, ene sakî) avou s' doet.

   I s' fwait tocosté acsegnî å doet (D.T.W.).

   N' acsegnîz nén les djins avou vosse doet, ci n' est nén bea (D.T.W.).

   Acsegnîz m' li pus coûte des voyes po-z aler so Lidje (D.T.W.).

Dijhêye et spots

c' est l' ovraedje k' acsegne

Parintaedje

• acsegnaedje, acsegnant, ascegna, acsegneure

Ortografeyes

Divant l' sistinme Feller E sistinme Feller

• acsègnî : E1, E21, E34, C9

E rfondou walon

• acsègnî : R1
• acsegnî : R10

Si vos irîz rnaxhî dins des ôtes motîs, et trover l' mot "acsegnî", riherez ciddé li scrijha do mot ki vos î avoz trové, et l' rahouca do motî el djivêye. Mins l' mot n' est nén todi dins : R13

Ratournaedjes

aprinde ene sacwè a ene sakî

Almand: lehren (de) Arabe: 3allama = علّم (ar), darrassa = درّس (ar) Arabe marokin: 3ellem = علّم, qerra = قرّى Espagnol: enseñar (es) Francès: enseigner (fr), expliquer (fr), instruire (fr)

Inglès: to teach (en) Itålyin: insegnare (it) Neyerlandès: leren (nl), aanleren (nl) Sicilyin: nzignari (scn)

mostrer avou s' doet

Arabe marokin: werra = ورّى Espagnol: mostrar (es) Francès: montrer (fr), indiquer (fr)

Inglès: to show (en) Itålyin: mostrare (it) Sicilyin: ammustrari (scn)

Pårticipe erirece

acsegnî o.

1. Pårticipe erirece omrin do viebe "acsegnî", ki pout esse eployî come addjectif et come sustantif.

Etimolodjeye 2

Tayon-bodje tîxhon (erî-rfwait) * "sinno" (sinse, sutisté), avou l' dobe betchete ac-, cawete di codjowaedje -î; bén fé aveur do bon sinse (tot bouxhant po fé moussî les idêyes).

Viebe

Djin et tins	Codjowa
Cåzant Ind. pr. (dji, dj')	acsegne
Atôtchî(s) Ind. pr. (vos, vs)	acsegnîz
Cåzants Ind. pr. (nos, ns)	acsegnans
Rwaitants Ind. pr., nam. (i/il, ele/elle)	acsegnnut
Cåzant Ind. fut. (dji, dj')	acsegnrè
Cåzant D.I.E. (dji, dj')	acsegnive
Cåzant Suddj. pr. (ki dji, dj')	acsegne
pårt. erirece (dj' a, vos av)	acsegnî
Ôtes codjowaedjes	come "waitî"

acsegnî v. å coplemint

1. adiercî (ene sakî, ene sacwè) tot lyi hinant ene pire u ôte tchoi.
2. bouxhî so (ene sakî, ene biesse).

   Dji vos l' a acsegnî do prumî côp d' pougn (D.T.W.).

   I m' a-st acsegnî d' on côp d' baston (D.T.W.).

   Dji lyi a acsegnî on côp d' pougn e plin vizaedje (D.T.W.).

   L' amour vos lance ses picots, nute et djoû, i vos acsegne (D.T.W.).

Ortografeyes

Divant l' sistinme Feller E sistinme Feller

• acsègni : C8, C9, C13
• acsègner : S17

E rfondou walon

• acsègnî : R1
• acsegnî : R10

Si vos irîz rnaxhî dins des ôtes motîs, et trover l' mot "acsegnî", riherez ciddé li scrijha do mot ki vos î avoz trové, et l' rahouca do motî el djivêye. Mins l' mot n' est nén todi dins : R13

Ratournaedjes

Francès: assener (fr), assomer (fr), frapper (fr), blesser (fr), tuer (fr)

Pårticipe erirece

acsegnî o.

1. Pårticipe erirece omrin do viebe "acsegnî", ki pout esse eployî come addjectif et come sustantif.

Sustantif

	singulî	pluriyal
omrin	acsegnî	acsegnîs
femrin	acsegneye	acsegneyes

acsegnî o.

1. coixhî (k' a stî djondou dins s' coir)

   Li måleur a tcheyou tot metant on coulot djus avou doze touwés, des acsegnîs et dabôrd cénk cint djins sins rcoe (C. Massaux).

Ratournaedjes

Arabe: majrouH = مجروح (ar) Arabe marokin: mejro7 = مجروح Francès: blessé (fr)