moirt

Èn årtike di Wiktionary.
Potchî a: naiviaedje, cweri
Wikipedia-logo-en.png Droci, gn a
des racsegnes
sol moirt

Flag of Wallonia.svg Walon[candjî]

dalaedje.gif

Prononçaedje[candjî]

moirt
mwart, mwêrt, mwârt, mwèrt, mônrt, moûrt, môrt ; miersipepieuzmint el mape ey el notûle A.L.W. 1. 62. [1]

Sustantif 1[candjî]

moirt [f.n.] moumint k’ ene vicante sacwè (djin, biesse, plante) mourt. Dj' a stî tote brouyeye avou l' moirt da Albert. Dj' a morou tola, mins dj' a vnou foû del moirt (A. Lovegnée). Loukîz a : moraedje. F. "mort".

>> c’ est sont come les pourceas : i n' fijhèt do bén k' après leu moirt: dijhêye po onk k' on voet evi. >> bele moirt: moirt naturele (sins maladeye ni accidint). >> moirt subite: moirt tot d' on côp, divant l' ådje. >> Si l' moirt mi prind, si l' moirt mi strind, ki ni curé ni priyesse n' poye vini a tins, vinoz nosse såveu Djezus-Cri å Sint-Sacramint: viye priyire divant d’ mori.  [2] >> conter tot disk' al moirt do tchet: raconter vormint tot, minme çou ki n’ sieve a rén. >> souner a moirt: sounaedje especiål des clotches po dire k’ i gn a on moirt e viyaedje. Ode: souner l’ transe. >> hoûler a moirt: hoûler come les leus, tot djåzant d’ on tchén, et k’ on croeyeut k’ ça anoncive on moirt. >> Triyingue del moirt: dins ene batreye militaire, plaece ka k' i gn a bråmint des touwés. Holindje, Lutrubwès, Viyé-l'-Boune-Aiwe : a l' Ofinsive, c' esteut l' triyingue del moirt; on djoû rprind des Amerikins, li londmwin des Almands. >> «Li moirt di l' åbe»: long powinme da Henry Simon. >> Moirt Subite: no d' ene marke di gueuze.

Addjectif[candjî]

singulî pluriyal
omrin moirt moirts
femrin atribut moite moites
femrin epitete (todi padvant) moite moitès

moirt o. II. [addj., purade padvant, padrî dins des ratourneures vinant do francès] [3]

1. ki n’ vike pus. Il est moirt dispu bele ådje.. Dji vou aveur li fén mot so çou k' on dvénrè après, cwand k’ on serè moirt (Emile Gilliard). On n' houkive li docteur, torade ki cwand on-z esteut cåzu moirt (G. Ghys). Bråves vîs pere-tåyes, moirts po nosse liberté, oûtchîs dzo l' pire, doirmoz todi e påye (F. Pieltain). I fåt rsaetchî les moitès tchås. Loukîz a : ralé, revoye, ramoirt. F. "mort, décédé, nécrosé". >> tchaire moirt; u >> toumer moite: mori tot d’ on côp. >> il est moirt et ramoirt°.

2. k’ on n’ sint pus, tot djåzant d’ on boket do coir. Ça m' lance des côps dins les doets : ti n' direus k' ça est moirt. F. "mort, insensible".

3. k’ on ndè cåze pus, ki n’ rote pus. Loukîz a : moite aiwe, Moite-Han. >> kesse moite: a) kesse k' on nd a bråmint djåzé ki l' dossî est cloyou, polbon. F. " affaire classée". b) margaye å tribunå k' on-z a pierdou. >> moite sititchete, moite cawete, moite betchete: (linwince) cawete, betchete, foirt viyes dins l’ lingaedje, et ki n’ plèt pus esse eployeyes po fé des noûmots.

III. [adv.]

1. (divant des addjectifs) foirt. Il est moirt sô. Loukîz a : crevé. moirt nåjhi u moirt escran foirt hodé. Nos rivnéns, moirt nåjhis, åd triviè des tcherwés (J. Warnier).

2. (dins les vierbires ås pronos) foirt, bråmint si rire moirt : rire foirt. si tuzer moirt : tuzer foirt. Dji m' tuze kécfeye tot moirt, dji cwir, dji m' casse li tiesse, Po trover on moyén d' ariver al ritchesse (E. Remouchamps). si schiter moirt : a) aveur ene foite schite b) aveur foirt peu. braire ses ses iys tot moirts : bråmint tchoûler. si priyî tot moirt : priyî foirt, tot l' tins. cweri moirt cweri bråmint. Elle aveut pindou s' paltot sol minne, po m' fè cweri tot moirt après (C. Denis).

Sustantif 2[candjî]

singulî pluriyal
omrin moirt moirts
femrin moite moites

moirt o. I. [o.f.n.]

1. li ci ki n’ vike pus. F. mort, défunt. >> woeyî on moirt: dimorer dins l' tchambe do moirt, del nute. >> Cwand gn a on moirt sol plantche on dimegne, gn a co onk ki shût dins les shijh samwinnes: doûce croeyance did dinltins. >> leyîz les moirts e påye: dijhêye cwand on codjåze on moirt. >> Ti freus on bea moirt: dijhêye po balter onk (metans, k' est bén abiyî). >> cwand on est moirt, on n' vike pus u : cwand on est moirt, c' est po lontins: li moirt, c'est po d' bon. >> blanc moirt: u : >> blanc come on moirt: blanc d’ vizaedje (di peu, di maladeye). Cayin csôtéve a tote munute, po tot et po rén, blanc come on moirt (W. Leroy). Loukîz a : bladje, bladjot, siblari. >> Li tchmijhe d' on moirt n' a pont d' potches. >> Li ci ki ratind après les solés d’ on moirt va co lontins a pîs dischås: i n’ fåt nén ratinde les eritaedjes. >>  Dou çk' i gn a des moirts, les ouxhs sont todi å lådje ; u : >> On n' clôt nén l' ouxh la k' gn a on moirt: dijhêye po rire cwand on vs dit ki vosse brayete est å lådje.

2. å cwårdjeu

a) cwåtes k’ on stî djouwêyes. >> on n' rileve nén les moirts: dijhêye po espaitchî k' on n' våye rivey les cwåtes k' ont toumé.

b) djouweu ki n’ djowe nén, tchaeke a s’ toû, cwand on-z est cénk et k’ i n’ fåt k’ cwate djouweus. Nos djouwrans avou on moirt.

Parintaedje[candjî]
Mots d' aplacaedje[candjî]


Erreur de référence : Des balises <ref> existent, mais aucune balise <references/> n’a été trouvée.