mori

Èn årtike di Wiktionary.
Potchî a: naiviaedje, cweri
Wikipedia-logo-en.png Vaici, gn a
des racsegnes
so l' moirt

Flag of Wallonia.svg Walon

Etimolodjeye et tcherpetaedje

Tayon-bodje latén «morior» (dji mour).

Prononçaedje

Viebe

Djin et tins Codjowa
Cåzant Ind. pr. (dji, dj') mour
Atôtchî(s) Ind. pr. (vos, vs) moroz
Cåzants Ind. pr. (nos, ns) morans
Rwaitants Ind. pr., nam. (i/il, ele/elle) mournut
Cåzant Ind. fut. (dji, dj') mourrè
Cåzant D.I.E. (dji, dj') moreu
Cåzant Suddj. pr. (ki dji, dj') moure
pårt. erirece (dj' a, vos av) morou
Ôtes codjowaedjes come "braire"

mori

dalaedje.gif

I. [v.s.c.]

1. fini s’ veye, tot djåzant d’ ene djin, d’ ene biesse foirt respectêye pa s' mwaisse (tchivå, moxhe al låme). A ! pôve harbouya ! fåt i k’ i moure di tot çoula.(tchanson “Harbouya”). On sait bén k' tot doet mori on djoû u l' ôte, mins l' pus tård possibe cwand on-z a fwait s' dak (J. Lebois). Mu mame mora ki dj’ esteu co tot ptit (J.M. Lecomte). Lu, el ci k' ît ståré so l' paxhi, el sôdård ki moreut, c' esteut on Boche (Willy Bal).

F. "mourir, décéder". >> fé mori: touwer. Loukîz a : zigouyî, dizindjner, schafyî, sipater, xhorbi, rinetyî, netyî, schover, schovter. >> Vos m’ froz mori ! dijheye d’ ene mame a des hodåves efants. >> mori di s’ bele moirt: mori sins maladeye. F. "mourir de mort naturelle". >> esse po mori: esse vî. Asteure k' on-z est po mori, on n' a pus a royi, a s' ragranci (A. Laloux). On dit eto : sinte li sapén, fé ses pakets, rashonner. F. "être sur le point de mourir". >>  Li ci k' a del saedje° e s' corti ni pout mori.

2. souwer, tot djåzant d’ ene plante, d’ ene coxhe. Dj’ a m’ rôzî ki mourt. Loukîz a: setchi, souwer evoye.

3. ni pus esse sintou, tot djåzant d’ on mimbe. Dj’ a l’ bresse ki mourt.

4. disparexhe, fini, esse rovyî (tot djåzant d’ ene sacwè). >> Cwand l’ passé n’ mourt nén: tite d’ ene pîce di teyåte da Marcelle Martin.

II. [v.c.n.d.] mori après, mori d' eveye di, mori d' eveye après djéryî après. Loukîz a : aveur li misse di, djéryî, péyî, bédiver, lamer, rimer, teguer après.

Piceures di croejhete

Ås erî-tins, « mori » si codjowe avou l’ aidant viebe « aveur » :

Il a morou tot djonne.
Dj’ åreu bén morou d’ fwin ! (a ratinde ki t’ m’ apoites li marinde)

Mins l’ addjectif « moirt » si pout eployî avou l’ viebe « esse »

Neni, i n’ vike pus, il est moirt.
Asteure ki les deus parints sont moirts, i fåt bén k’ i tire si plan tot seu.

Insi, li ratournaedje do francès « il est mort » est dobe :

Il a morou (ayir, do magnant må)

si on djåze di l’ accion

Il est moirt (et ramoirt)

si on cåze del situwåcion

Parintaedje
Mots d' aplacaedje

fé mori

Sinonimeye
Ratournaedjes