planter

Èn årtike di Wiktionary.

Ådvins 1 Walon 1.1 Etimolodjeye et tcherpetaedje 1.2 Prononçaedje 1.3 Viebe 1.3.1 Ratourneures 1.3.2 Parintaedje 1.3.3 Sinonimeye 1.3.4 Pwaire minimom 1.3.5 Ortografeyes 1.3.6 Ratournaedjes 2 Francès 2.1 Viebe 2.1.1 Ratourneures

[candjî] Walon

[candjî] Etimolodjeye et tcherpetaedje

Viebe  fwait sol mot "plante".

[candjî] Prononçaedje

• AFE:
  • Mwaisse prononçaedje : /plãte/
  • (Condroz) /plɔ̃te/
  • (Dinant-Fåmene) /plãtɛ/

[candjî] Viebe

Ind. p., 1 dj. s.
dji	plante
Ind. p., 1 dj. pl.
nos	plantans
Sud. p., 1 dj. s.
ki dj'	plante
O. pårt. er.
dj' a	planté
Tos les codjouwaedjes

planter (si codjowe come "bouter")

1. v. å coplemint
   1. mete dins tere (ene djete, ene grosse grinne) po k' ele crexhe.

      Il a stî harcoter l' hourlea po planter des fleurs (B.d. d' Årdene nonnrece).

      T' as des kilometes et des kilometes di hazires al laterite: ti n' î såreus planter ene crompire (B.d. d' Årdene nonnrece).

      Ns irans planter nos canadas avou Mareye Doudouye Et s' i vnèt bén, i seront beas (viye tchanson).

   2. mete toplin d' åbes so (on tchamp, ene sitindêye)

      C' est di ç' trevén la k' on-z a planté Tchanmont, et pår tos les prés avårla.

   3. mete dins tere po k' ça tegne bén droet.

      On a planté les mays po l' porcession (Motî d' Cînè).

   4. mete avou foice (on picant u taeyant cayet) dins ene deure plaece, po k' ça î tegne.

      Après Bouyon, on n' pleut nén planter l' såpe après les åbes, peu d' les brognî (B.d. d' Årdene nonnrece).

      Dji lyi a planté m' vé ene sawice Modele:OC

2. planter ås : v. å coplemint nén direk
   1. mete (ene simince, ene djete) dins tere, po-z aveur ene coûteure, on plantisse.

      C' est dins les anêyes 1600 k' on-z a cmincî a planter ås canadas avår ci (B.d. d' Årdene nonnrece).

      Pou ndaler planter ås sapéns, on purdeut puvite ene hawe (B.d. d' Årdene nonnrece).

      Il ont stî planté å frumint (Motî del Hesbaye).

3. si planter : v. å prono

   Les canadas, ça s' plante al Sint-Djôzef.

   Les bresses do tchår, c' est des fiers ki s' plantèt dins l' xhamea (B.d. d' Årdene nonnrece).

4. v. sins coplemint
   1. (deujhinme sinse po rire) fé l' amour.

      Ele dit å Gusse k' elle a bråmint semé et planté avou si ome, mins k' i gn a djamåy rén ki boute (Alain Baume, Cayés Walons.

[candjî] Ratourneures

>> I lyi arive çou k' il a planté; u: >> Arive çou ki plante: Il est puni, c' est pask' li ci ki s' a nén bén moenné.

>> Li ci ki plante des biokes, i n' såreut aveur des ceréjhes: Les efants sont come on ls a-st aclevé.

>> I n' fåt nén aler vey lever les feves e moes d' avri, mins i n' les fåt nén planter e moes d' may: I fåt cmincî å bon moumint, ni trop timpe, ni trop tård.

[candjî] Parintaedje

• plante
• planté
• plantaedje, planteu, plantoe, plantroûle, plantisse, plantiveus, plantåve, plantrece
• plantrene, plantoûle
• asplanté
• displanter
• riplanter

[candjî] Sinonimeye

(mete ene plante dins tere po k' ele crexhe)

• ahiver
• coûtiver
• riplanter
• ripiker

(mete ene picante sacwè e-n ene deure plaece)

• stitchî

[candjî] Pwaire minimom

• planeter

[candjî] Ortografeyes

E sistinme Feller

• planter : S0, S117, C100, E1, E213
• plantè : C1

E rfondou walon

• planter : R11

Si vos irîz rnaxhî dins des ôtes motîs, et trover l' mot "planter", riherez ciddé li scrijha do mot ki vos î avoz trové, et l' rahouca do motî el djivêye. Mins l' mot n' est nén todi dins : C13, R4

[candjî] Ratournaedjes

[candjî] Francès

[candjî] Viebe

planter

1. v. å coplemint planter
2. si planter : v. å prono
   1. si planter

      Les pommes de terre se plantent en mars. (les crompires si plantnut e moes d' måss.)

   2. (dins des carculs) si brouyî, si mari.

      Il s'est planté dans ses prévisions. (I s' a brouyî dins ses contes.)

   3. (copiutrece) tourner sot, tourner al vude.

      L'ordinateur s'est planté. (L' éndjole toûne sot.)

[candjî] Ratourneures

>> planter là quelqu'un: leyî (ene sakî) hatche et matche, l' evoyî å diale.