yebe
Ådvins |
[candjî] 
Walon
[candjî] Sustantif
| singulî | pluriyal |
|---|---|
| yebe | yebes |
yebe o.
- plante ki les vatches et des ôtès biesses magnèt cwand ele sont-st a foye. Les fougnants ont bouté a tot spiyî Pattavå totes les nouvès yebes (G. Havelange). Les sorcires end alént rades come l' aloumire sins leyî d' traeces, apus ki l' rond d' leu danse dins l' yebe (G. Lucy). Il aveut stî czoupler a t' corti po fåtchî l' yebe et il a dmandé 50 uros. Dji nel saveu raveur nete, cisse tchmijhe la, avou ene taetche di yebe. On dit eto: waide. Loukîz a : fenaesse, four, fôraedje, waezon, rimouye. F. herbe.
>> magneu d' yebe: sôre di biesse ki vike tot magnant des yebes. F. herbivore. >> i s' fåt agritchî ås yebes: i fåt tni bon, dabôrd k' on va passer on mwais cwårt d' eure. On dit eto : s' acrotchî ås coxhes. F. tenir bon contre vents et marées.
2. tchamp avou ces plantes la. F. prairie, pâturage. >> mete les biesses a l' yebe: les mete ås tchamps. On mete les biesses a l' yebe e moes d' may. F. en prairie. >> c' est måle yebe: c' est ene mwaijhe pasteure. Les vatches ni magnèt nén voltî e ç' pré la : c' est måle yebe (ramexhné pa L. Remacle). F. mauvais pâturage.
3. yebe (ås maladeyes) : plante ki médeye on må. Des blancs omes tot s' clintchant avå gonxhires et vås Soyént les yebes k' aswadjèt et rwerixhèt (A. Lovegnée). F. herbe, plante médicinale. >> yebes del Sint-Djhan: yebes ås maladeyes ki sont bén crexhowes et floreyes e moes d' djun (al Sint-Djhan), k' on code et fé souwer po totès sôres di bénfwaits.
4. yebe po fé l' sope On dit eto: yerbêye. F. légume condimentaire.
5. (mwaijhe, måle) yebe : crouwå. Ses carotes, ci n' est k' on lairdjon pattavå ; i n' a k' a-z aler pougnî dins ces yebes la, tote rimpleyes di lacea, po dner ene fameuse eurêye a ses lapéns (L. Somme). F. mauvaise herbe. >> Les mwaijhès yebes crexhèt voltî; u : >> Les målès yebes crexhnut rade: dijhêye po balter onk (ene) k' a fwait ene crexhinne, u k' est grand. F. mauvaise herbe pousse toujours.
6. plante ki vént tot seule so ene djouxhire. F. jachère. >> leyî ene tere a yebe: el leyî cori a djouxhire. Loukîz a cori a royes. F. laisser en jachère.
7. dinrêye k' est co vete. F. céréale en vert. >> mindjî s' grin a yebe: furler on tcheté divant k' i n' åye profité.
[candjî] Ratourneures
yebes >> I s' fåt tni ås yebes : i f bén waitî a lu (prinde asteme). On dit eto : i s' fåt tni ås coxhes.
[candjî] Parintaedje
[candjî] Mots d' aplacaedje
- Arbûmont
- yebe å froyon
- yebe ås as
- yebe ås emoroyides
- yebe ås pûs
- yebe ås rates
- yebe d' agaesse
- yebe di bribeu
- yebe di coixheure
- yebe di cossén
- yebe di feu
- yebe di fleur
- yebe di lape
- yebe di rôze
- yebe di troye
[candjî] Disfondowes
- yebe
- yèbe, jèbe, yêbe, yèrbe, êrbe, yabe, yimbe.
- yerbêye
- yèrbêye, jèrbêye, jèrbée, jèrbèye, yèrbêye, yèrbéye, yèrbée, êrbée.
[candjî] Sicrijhas ezès motîs
- yebe
- yèbe [S0, O4, O0, E1, C8], ièbe [C1, C9, C100, C106, S0, S40, E1, E2, E212b], iebe [E212], ieb [E203], yèb [S38], yêbe [S17 p.28, S109, S117], iêbe [S17 p.28], hyêbe [S109], yèrbe [O3, O4], êrbe [S24, S107], érbe [S104], yap [S38, 26 & 77], yâp [S117], yinp [S117], ziêbe [S117], ziabe [S27], jèbe [E1, E2, E34, E167, E213], nén dins S25, S41, O2, O100.
- yerbêye
- yerbêye [S117], ièrbêye [E1], ièrbée [S40, E212b], èrbéyes [S24], èrbêyes [S107, S117], jèrbêye [E1], ierbé [E212]
- yerbou
- yèrbu [O5] [1]
[candjî] Hårdêyes divintrinnes
- Dipus d' racsegnes sol yebe (po les biesses magnî)
- Dipus d' racsegnes so les yebes ås maladeyes
- Dipus d' racsegnes so les yebes del Sint-Djhan
- Dipus d' racsegnes so les yerbêyes (po mete dins l' sope)
[candjî] Sourdants
- ↑ Loukîz al Djivêye des motîs.
