Uzeu copene:Lucyin/Egurniyaedjes 2020

Èn årtike di Wiccionaire.
Sauter à la navigation Sauter à la recherche

mambourner[candjî]

Cwand vos åroz ene miete di tins, pôrîz vni dire vaici çou ki vos shonne di l' etimolodjeye dinêye pa Èl-Gueuye-Noere. Gråces. Reptilien.19831209BE1 (copene) 13 di djanvî 2020 a 07:14 (UTC)

seu[candjî]

Cwè çk' a stî ritnou pol prononçaedje ZC divant 'ne voyale : on yod, on l u avou ahiket — on seu efant /ɔ̃ søːj‿ɛfã/ u /ɔ̃ søːl‿ɛfã/ u /ɔ̃ søː ɛfã/ ? Mi djel prononçreu purade avou ahiket ; Haust (E1) mete ki seûl (omrin) est on prononçmint tot tchôd. Comint dijhoz, vos ? Gn a-t i ene sacwè dvins l'ALW ? Reptilien.19831209BE1 (copene) 16 di djanvî 2020 a 09:19 (UTC)

Dji fréns bén come Mile Giliard: seu, seul, seule? (djamåy forbatou etur rifondeus, mins ki va avou "bon, boun, boune.
Sol Wiki:
C' est l' seul ome politike a-z aveur sitou mayeur, govierneu, minisse, et oteur walon.
I decida d' askepyî on seul estat avou les ancyins Bas Payis otrichyins eyet l' ancyinne Principåté d' Lidje
Dins les pîces al mierdjin, gn a k' on seul acteur.
Ça fwait ki l’ Boliveye est on seul Estat sociå, mins ki l’ Droet est l’ ci di sacwants cominåltés nåcionåles.
Dj' a cmincî a coridjî sol Wikipedia (rissaetchî les "seul" divant cossoune). Si vos vloz fini l'ovraedje.
--Lucyin (copene) 16 di djanvî 2020 a 19:28 (UTC)
Dj' a sayî di fé on tåvlea (a seu et bon) k' aconte li femrin pluriyal metou padvant (bounès, seulès) et li cogne divant voyale (boun, seul, mins fåreut radjouter çoula dins l' modele:-addjwa-.
--Lucyin (copene) 16 di djanvî 2020 a 19:51 (UTC)

a pårti di, F. dès[candjî]

Gn a-t i ddja yeu on dvizaedje sol rifondaedje del divancete dês, dés (dès e francès) k’ on trouve divins E1 : dês-oûy, dês´ dimin,… (E203 : u déss) Dji n'a rén trové sol DTW, ni nerén so Berdelaedjes. Reptilien.19831209BE1 (copene) 17 di djanvî 2020 a 16:07 (UTC)

Nonna, c' est co a forbate. On l' pout fé totasteure, ca gn a ene notule ALW dissu (ALW 3.180) p. 302. Li fråze, c' est «dès l'aube, nous irons travailler»: généralement, on traduit par «à l'aube»; quelques mentions seulement de «dès», ou de correspondants réels, le mot n'étant guère vivant. «» Ni 26, Ma 20; Ve 39 (dêz-oûy, «dêz» dumin /dɛːz.du.mɛ̃/); Ve 24 dêz ô matèn. cfr E1 (…) pol gåmès: tré; dré: dré midi (aussitôt midi). (…) FEW 3 27-28. épenthèse du R cfr «temps» en gaumais
Dj' a-st etindou «tré» a Libråmont (dins on pretchmint da Raymond Mouzon) (mins nén rprins dins S24). Dj' a ddja eployî «dré» et «diré», sinonime di «å réz´ di».
Adon, on a les 3 timbes (è, ê, é), et on loyaedje -z- divant voyale. Si on rfondreut «dais», on n' decidreut nén do timbe, et rfonde eto l' arinnoe «dai» («, E1» (oyi, dai = åy, da = oyi, saiss).
Come c' est des mots avou {{repl}}, vos ploz decider asteure; dji metrè kékes fråzes à pårti des bokets di l' ALW.
--Lucyin (copene) 17 di djanvî 2020 a 16:39 (UTC)
A! «tré» est ddja sol Wiccionaire, vinant di R9. Wårdans l' insi, dabôrd. Gn a on sfwait mot e vî francès. => dobe rifondowe avou dais / dês.
--Lucyin (copene) 17 di djanvî 2020 a 17:10 (UTC)
Dj' a rassonré l' pådje di «tré».
Oufti! dj' a rovyî ene ôte notûle, bråmint pus cråsse, li 175 (dès que). Djel raspepeyrè al nute
--Lucyin (copene) 17 di djanvî 2020 a 17:42 (UTC)
al fene fén des féns, dj' a metou «dês», paski gn a nol <a> dins l' etimolodjeye (latén «de» + «ex» et k' c' est l' seule cogne k'on trovrè dins les motîs (E170); et k' c' est ddja insi dins l' DTW.
--Lucyin (copene) 17 di djanvî 2020 a 21:13 (UTC)

ecô/esco[candjî]

Dobès rfondowes ? on trouve esco divins R9,R11 come mwaisse intrêye mins dvins R10 fok come loyén a « resdondixhmint » (nén come mwaisse intrêye) ; ecô come mwaisse intrêye divins R10. Reptilien.19831209BE1 (copene) 19 di djanvî 2020 a 09:55 (UTC)

"esco" a l' air d' esse ene sorwalonde, trovêye dins des tecses, motoit disfaflotêye (di: èscô). Li scrijha ô ni convént waire al fén des mots, paski ci n' est nén l' betchfessî ô (dedja disfafloté dins buro, piyano, chamo, ki dji scrô /o/ et nén /ɔ/ ni /oː/ dins l' hagnon prononçaedje zero-scrijheu). Li DTW n' a k' on rahouca, E21, ki rcopeye voltî li francès, avou ene miete di ralonguixhint des voyales. Djel vou bén raspepyî dins les motîs, mins po les motîs papîs, seulmint dins ene grosse samwinne. Dji va ddja mete "esco" come deujhinme cogne dins l' DTW et loukî dins les diccionaires éndjolikes.
--Lucyin (copene) 19 di djanvî 2020 a 16:50 (UTC)
Dji rfondreu purade esco, ki va bén avou l' fonolodjeye do Coûtchant walon, adon k' les disfondowes d' après Lidje sont des calcaedjes pus setchs. Achille Goethals a minme rimetou li dvanceye voyale i- (!!! a-z aveuri), çou ki mostere bén ki c' est asmilé (assimilé) al divanceye voyale (è- dvént i- dins des coines do costé d' Fleuru et Marcienne). Dji n' a nén l' O0 dzo les ouys, mins wadjans k' il est dvins ossu come "èsco" et kécfeye "isco / ô".
--Lucyin (copene) 19 di djanvî 2020 a 18:22 (UTC)
Dji so binåjhe ki vos av metou l' mwain so l' disfondowe « isco », ki dj' aveu ddja oyou gn a lonmint sins poleur dire d' ewou å djusse. Reptilien.19831209BE1 (copene) 21 di djanvî 2020 a 10:11 (UTC)

an(n)(o)uwaire[candjî]

Avou onk/deus -n-, avou/sins -o- ? Vos l' av sicrît di deus manires a w:Les Oteurs walons (soce).

  • annouwaire : 5 côps so Wikipedia, 5 côps eto so Wiccionaire — on l' prononce adon /an.nu.ˈwɛʀ/ (come E1 : an´nêye, an´nåle, an´nuler, an´noter) nén /ã.nu.ˈwɛʀ/
  • anouwaire : 5 côps so Wikipedia, 5 côps eto so Wiccionaire — on l' prononce adon /a.nu.ˈwɛʀ/ (come E1 : anivèrsère nén *an´nivèrsère)
  • anuwaire : 1 côp so Wikipedia et 1 côp so Wiccionaire, a « an »
  • annuwaire : fok sol DTW, disfondowe « annuaire » (a l' môde francesse, sins /w/) so l'imådje des Oteurs walons

Dins l' minme idêye po çou k'est di -(o)uwaire:

pôrt (po les bateas), k' est dvins l' DTW, fåreut i scrire :

  • portuwaire (Pablo, vaici « I fåreut shure l’ egzimpe des ovrîs portuwaires suwedwès »)
  • portouwaire (nén trové)

moirt :

  • mortuwaire : nén trové
  • moirtuwaire : 1 côp so Wikipedia, a w:Condoleyances
  • mortouwaire : 1 côp so Wikipedia, a w:Waxhea

Motoit bén k' i gn a l' minme rujhe pol coron -(o)uwel(mint) :

continouwer :

an, anêye :

intelek :

On direut tot l' minme k' el pus spårdou est li -ou-. Reptilien.19831209BE1 (copene) 21 di djanvî 2020 a 09:55 (UTC)

Dji croe ki, dins des sfwaits cotoûs, i nos fåt cråndimint decider. Mi idêye, asteure, ci sereut:
  • leyî tchaire li scrît dobe prononçaedje di anouwaire (li mete dins les prononçaedjes coinreces) po-z awè l' bodje «anêye» ki dmeure li minme.
  • di rfonde ces cawetes di calcaedje la, insi: -ouwaire et -ouwelmint. Gn a ddja yeu on fyi "Berdelaedje" sol shuvion -uw- <> -ouw- (motoit po "continouwer"), et Pablo n' aveut rilevé ki deus troes foû-rîles (Suwede...).
Si vos estoz dacoird, candjîz tot çoula so les 3 sourdants (po li rfondaedje, on aveut dit ki, si deus djins, k' ont corwaitî ene rujhe, estént dacoird, c' esteut assez po dire "acertiné". => anouwaire, portouwaire, moirtouwaire (po wårder l' bodje "moirt", po "moirtel", avou); anouwelmint, continouwelmint, intelectouwelmint.
--Lucyin (copene) 22 d' djanvî 2020 a 20:13 (UTC)
Si vos m' dimandez, dji va vos responde ki djel rissint mî avou -ouw-, mins kî so dj' po decider… Reptilien.19831209BE1 (copene) 1î d' fevrî 2020 a 07:31 (UTC)

spaté (o.n.)[candjî]

Vla co on mot francès (di Beldjike) ki, m' shonne-t i, nos vént do walon. Dins l' bastimint, les electricyins et plonkîs eploynut do spat(t)é (imådje), k' on lome e francès do feuillard po spater les cåbes eyet les touweas eshonne. C' est on mot ki les djins do bastimint conoxhnut bén. Ene djin sol forum dit k' i lome çoula do schlek ki dji n' a måy etindou. Ene idêye ? Reptilien.19831209BE1 (copene) 22 d' djanvî 2020 a 08:11 (UTC)

Neni, la dji n' è saveu rén, nén ddja l' contnou di "spaté" e francès d' Beldjike. Dji n' kinoxhe nén l' ôte, nerén.
--Lucyin (copene) 22 d' djanvî 2020 a 10:22 (UTC)
A, tot est ddja divins O4, li sustantif spaté eyet si sinonime chlèk.. Reptilien.19831209BE1 (copene) 24 di djanvî 2020 a 07:00 (UTC)

parpinser[candjî]

Çou n' est nén l' minme par- ki pår- (pår) ? Reptilien.19831209BE1 (copene) 1î d' fevrî 2020 a 06:53 (UTC)

Etimolodjicmint, motoit bén, mins dins les deus troes viebes k' il est come betchete (li pus cnoxhou, c' est parboure / parbolou), li A est todi court. Ni rovyîz nén k' i gn a sovint ci sôre la di candjmint d' voyale (schåle => schalete; påle, palete…
--Lucyin (copene) 1î d' fevrî 2020 a 18:50 (UTC)
Po parboure, on trouve eto l' disfondowe porboûre (avou on O) divins E1, porboûr divins E203. Reptilien.19831209BE1 (copene) 2 d' fevrî 2020 a 06:57 (UTC)
Gråces. Dji n' aveu nén stî vey après Lidje... et dji n' î åreu nén yeu sondjî. Mins c' esteut ratindåve, ca les Lidjwès n' kinoxhèt nén li dvancete «pa» / «par». Pol fr. «par» eyet l' fr. «pour», i scrijhèt «po» / «por». Adon, lodjicmint, eto pol betchete. Motoit bén on forcoridjaedje eneviè les Vervîtwès, ki rmetèt tos les O a A («paye» = «poye»).
--Lucyin (copene) 2 d' fevrî 2020 a 14:00 (UTC)

disponibe[candjî]

Avoz-vs li motî E21, po-z aveuri k' el mot est bén divins (radjouté pa Èl-Gueuye-Noere) ? Eto, po çou k' est dl erî-rfwait mot *dispolûle, ki dji n' sai di ké sourdant ça vént, come dit Louis Remacle divins Le problème de l’ancien wallon, §41, p. 77-78, -ûle (come dins påjhûle) n'est nén l' seule cawete respondant å francès -ible, ça pleut ttossu bén esse -île, îre u co -êre, neni ? Reptilien.19831209BE1 (copene) 9 di fevrî 2020 a 09:40 (UTC)

E21: dji louke dimwin (dji n' so nén a poirtêye di m' bibioteke).
latén -ible: les cawetes dinêyes pa Remacle, c' est des disfondowes (dj' a minme trové eto "-ûre dins «paujûre»); come rifondowe, gn aveut ki «påjhire» (= paujîre, paujûre, paujêre) k' aveut passé e rfondou. Dji l' a rsaetchî lanawaire, plamour ki l' cawete -ire dene todi des sustantifs. A neni, dji l' a fwait rider eviè ene cawete d' addjectif -ir. Mins dj' åreu ptchî di djusse wårder l' cawete -ûle po çou k' a divnou -ible e francès (a pårt li calcaedje setch -ibe). «dispolûle» pout vni d' «disponûle» pa Modele:RidN/L, çou ki m' shonne bén d' assene. Tins k' dj' î pinse, fåreut fé on modele sintetike po les ridaedjes [[Modele:RidX/Y]].
--Lucyin (copene) 9 di fevrî 2020 a 12:14 (UTC)
djô! djô! djô! Il est ddja fwait !!! vive nozôtes et les tchéns d' tcherete!!!
--Lucyin (copene) 9 di fevrî 2020 a 12:16 (UTC)
Bate di dvizes so les Berdelaedjes
--Lucyin (copene) 9 di fevrî 2020 a 12:39 (UTC)
Po l' E21, dj' aveu rwaiti sol DTW. Dj' aveu stî ene mitan sbaré pa 'l cawete "-ûle". Poloz vs m' è dire pus so les walonès cawetes insi, k' i gn a des diferinces etur li walon d' asteure eyet li walon d' davance, s' i vs plait ?
@Reptilien : El live ki vos mincionez shonne foirt ahessûle. Wice l' avoz vs trové ?
--Èl-Gueuye-Noere (copene) 9 di fevrî 2020 a 14:45 (UTC)
E21: disponibe: disponible, que l'on a à sa disposition. Rén d' ôte. Mins wice av trové "dispolûle"?
Cawetes diferinnes dinltins / enute: -åve (veritåve, Noyés walons) <> -âbe (capåbe, abominåbe). Asteme, sol Coûtchant walon ey el Basse årdene, c' est -aule (-ôle) come banaule / banôle (Coûtchant walon) = banåve; hodaule / hodôle => hodåve (Årdene nonnrece); (ça shût staule, stôle = ståve
Gn a co -åd <> -ård (tchafiåd, båyåd <> castård, boyârd).
--Lucyin (copene) 9 di fevrî 2020 a 16:52 (UTC)
Li diferince inte èn addjectif calké (disponibe) et on "naturel" (disponûle), c' est:
Li calké est TODI padrî (les plaeces disponibes), adon ki l' naturel si pout mete pus "naturelmint" padvant (les disponûlès plaeces).
Li naturel pout fé des parints: disponûlté ("disponibté" est pezant + candjmint d' cossoune prononceye.
--Lucyin (copene) 9 di fevrî 2020 a 16:58 (UTC)
Çou n'est nén mi k' a trové et radjouté *dispolûle mins Èl-Gueuye-Noere. Surmint a-t i shuvou *polûle ki vs av radjouté a possibe. @Èl-Gueuye-Noere : dji l' a-st acaté (atchté) so Amazon gn a ddja on ptit moumint. Reptilien.19831209BE1 (copene) 9 di fevrî 2020 a 20:11 (UTC)
@Reptilien a råjhon, dj' a shuvou 'l mo "polûle" pinsant k' el cawete "-ûle" poleut esse on parfait walonizaedje del cawete "-ibe".
--Èl-Gueuye-Noere (copene) 9 di fevrî 2020 a 21:25 (UTC)
Oyi, mins li bodje A do viebe «poleur», c' est «pol-» (nos «polans», dji «poleu»); cial, li bodje k' on pout fé pa disboctaedje di «disponibe» (dispon- + -ibe), c' est «dispon-». Adon, dji rsaetche «dispolûle».

F. géminée, gémination[candjî]

Avoz ddja sondjî a comint ratourner ces mots ci, eployîs e linwistike ? Metans e walon, i rshonnnut (a leu pere) /ʀʃɛn.ˈny/ u co endaler /ɛn.na.le/, et raddimint /ʀad.di.mɛ̃/. On mot sincieus ki vént do latén gaminatio (« ridoblaedje »). Dj' a-st ene gote peu k' eployî ridoblaedje si brouye avou l' fwait d' awè deus cossounes sicrîtes dins l' djivion k' on pout-z ôre : troejhinmmint /tʀwɛ.ʒɛ̃m.ˈmɛ̃/ u nén (ki n' våt ki po ene voyale naziåle N + N) : shonner /ʃɔ̃.ne/. Dji sondjeu eto a dobe oyon, oyon rdoblé, mins come ça n' våt ki po les cossounes… On calcaedje : djeminêye, djeminåcion ? Reptilien.19831209BE1 (copene) 11 di fevrî 2020 a 09:21 (UTC)

Alére : Louis Remacle, La différenciation des géminées MM, NN en MB, ND, 1984. Reptilien.19831209BE1 (copene) 11 di fevrî 2020 a 09:33 (UTC)
oyi, on a eto dandjî, dins ene sinsyince vijhene, di "digraphe" (novea no po çou k' on loméve a toirt «diftongue» come li scrijha au e francès ey e Feller-Léonard. La, dj' aveu tuzé «on deus-letes».
Vos m' aprindoz ç' mot la «géminée (redoublement de consonne, laquelle possède ainsi une durée accrue perceptible à l'oreille)», po ene atuze ki dj' kinoxhe bén plamor ki dji m' è sieve tos les djoûs e l' arabe marokin (chedda, ki candje li sinse des viebes) eyet, co assez sovint, e Cmon amazir marokin (la on scrît ene dobe lete: come vos l' veyoz roci).
Dji n' voe rén a trover avou «dobe», k' a ddja dné deus noûmots d' linwince «ridoblete» eyet «dodobe mot», avou ça k' on s' sieve eto di «doblon» po dire deus côps l' minme roye di dnêye, metans dins l' DTW.
Adon, po des sfwaits cayets sincieus foirt sipepieus, dji sereu co po on rwalnijhî calcaedje; dabôrd: djeminêye / djeminaedje; u pol mecanisse, avou ene betchete ri- (ridoblante, sins radjoutaedje, mins tipike do walon, come dins «rinetyî», «rispåmer», «rixhorbi», «riboerler» po les vîs mots u «riwalnijhî», «rifrancijhî» po des noûmots d' linwince): ridjeminaedje. Si dj' a l' tins, dji va fé èn årtike Wiki avou ces mots la, cwite a rcandjî si on trouve mî.
Por mi, li mot oyon, c' est ene troke di prononçaedjes diferins, mins todi rshonnants po ene rîlêye di rfondowes (oyon O/OU). Dji n sai nén si on pout dire on foninme, et k' adon, on les dvreut leyî deus tchamps d' uaedje (come c' est ddja l' cas asteure).
--Lucyin (copene) 11 di fevrî 2020 a 11:28 (UTC)
Vo l' la. Dj' a scrî çoula d' tiesse (/t‿tjɛs/ !), sins lére li teyoreye. Dj' î maxhe li rdjeminaedje ORTOGRAFIKE eyet FONETIKE, ki dji n' sai nén co si c' est l' minme atuze. Vos ploz rmete ene paltêye, u rcoridjî, tins ki dj' va mareder. (dji rcwirrè eto mes eredjistrumints avou des djeminêyes, come «dner»).
i manke li rahouca (live, eplaideu, leu) do papî da Louwis Rmåke (ki dji n' a nén lî).
--Lucyin (copene) 11 di fevrî 2020 a 12:59 (UTC)
Oufti, les omes ! Dj' a trové mî: èn ôte mot walon ki vout dire dobe: djermale; avou ça ki «ridjerminaedje» avou ene shûte R/DJ/R/TCH n' esteut nén bén-djhant [disphonique]. => djermalêye eyet djermalance (estance) & djermalåcion (mecanisse) (noûmot avou l' cawete -åcion come «ewaeråcion»).
--Lucyin (copene) 12 di fevrî 2020 a 11:35 (UTC)

microbolodjeye u microbiyolodjeye / microrganisse[candjî]

1. Vey so Wikipedia a microbe eyet l' categoreye microbiyolodjeye.

Por mi les deus mots sont cåzu les minmes :

Dji voe bén l' rapoirt ki gn a etur virolodjeye (F. virologie), bacterolodjeye (F. bactériologie) eyet microbolodjeye (vî mot francès microbologie, asteure on dit microbiologie).

On wåde les deus pol wiccionaire ?

2. micro-organisse, microrganisse, microworganisse, microbiesse ?

Reptilien.19831209BE1 (copene) 17 di fevrî 2020 a 08:35 (UTC)

Nonna, savoz. Dins ç' cas la, les teyoricyins des noûmots dirént: li pus ptit. Adon: microbolodjeye, aprume k' il egzistéve dedja dvant e francès (on rprind voltî — å pus sovint sins l' saveur — des mots do "vî francès", vo t' endè la onk di rawete !!!)
pol deujhinme, minme djeu => microrganisse.
dj' elzès stitche docô dins l' DTW. Rimetoz les 2 wikis dassene, s' i vs plait.
--Lucyin (copene) 17 di fevrî 2020 a 16:11 (UTC)