Aller au contenu

bouxhî

Èn årtike di Wiccionaire.
(Redjiblé di bouxheuse)

Walon (Rifondou)

[candjî]

Etimolodjeye 1

[candjî]

Tayon-bodje vî francike * « busk » ‎(« schene »), avou l’ cawete di codjowaedje « -î » des viebes.

Prononçaedje

[candjî]

Viebe

[candjî]

bouxhî (codjowaedje)

  1. (v. sins coplemint) fé etinde on côp.
    • Ça a bouxhî come on côp d' fizik.
    • Dji sieve bén sovint
      Li ci k' råye les dints ;
      Dji bate li tabeur
      Oubén dji bouxhrè sol grosse caisse ;
      Dj' sai estourdi
      L' ci ki s' el fwait råyî. — François Barillié, Li camarad′ dè l'joie, 1852, Li Sans-çouci Lîgeois ou l’Krenkinî d’Lîge, p.104 (fråze rifondowe).
    • Avoz oyou l’ tonoere ?
      Ça bouxhe co fameuzmint !
      Waitîz les alumoeres !       — Chantal Denis (fråze rifondowe).
    • Il a ddja fwait on bazår å moumint del plinne lune paski les noers fijhèt des danses et bouxhèt do tamtam tote li nute. — Arthur Schmitz, On-Ârdènès foû di s’ payis, t. 2, p. 43 (fråze rifondowe).
    • Mins l' djoû k' intrît-st el foidje,
      On-z oya resdondi
      Li mårtea so l' eglome
      Bouxhant k' po-z assoti. — LLaginm (1947), p. 53 (fråze rifondowe).
    • Les côps d’ lådje hepe bouxhnut e bwès,
      Té l’ mouvmint d’ on metronome
      Dinant tot si epoltaedje a l’ ome. — Pierre Lazard.
    • Mågré l' caenon ki bouxhive, ki hoûléve et bardouxhî, on s' essoctéve on cwårt d' eure e sondjant a ene crolêye tiesse, a des rodjès lepes, a ene moman, a on clotchî — Les crwès dins les bruwères (fråze rifondowe).
  2. (v. sins coplemint) (pus stroetmint) a l' ouxh.
    • Ouy ki l’ tcherete al diele esteut a schipe evoye, et k’ Boule-di-Gôme sondjive a rmete si manaedje – tos ls efants doirmént on s’ avént ressoctés – on bouxha tot doûçmint a l’ ouxh. — Arthur Xhignesse, Boule-di-Gôme, 1912, p.19-20 (fråze rifondowe).
    • El nute, d’ on côp, on bouxhe so l’ ouxh do fond. — Joseph Mignolet, Al bèle fontinne, 1924, p.21 (fråze rifondowe).
    • On bouxhe a l' ouxh. On poirteu d' depêche rintere — Henri Van Cutsem, "Clairs di lune", (1941) p. 53.
    • Mande escuze s' on-z a bouxhî divant d' intrer. — Paul-Henri Thomsin, Astérix amon lès Bèljes, 2022, p. 36 (fråze rifondowe).
    • A ! Ciete, ci n' est nén lu k' åreut måy fwait l' aca !
      Il åreut dné si tchmijhe et disk' a s dierinne peme
      Å ctapé rôbaleu ki bouxhive a s' maca. — LLagim, L' etermint, (1947), p. 8è (fråze rifondowe).
  3. (v. sins coplemint) tocter tot djåzant do cour, do sonk.
  4. (v. å coplemint nén direk eployî avou li dvancete « so ») diner des côps a.
    • Trop malåde po mète mi pèneûse narène
      Al cwahante bîhe qui m’bouh’reût so l’costé,
      Dji n’vou nin portant qu’on dèye qui m’vèye pène
      Brogne ås deûs Walons qu’on vint dè flotch’ter.       — Émile Wiket, Fruzions d' cour, p.83.
    • Dji so l' ci, derit i, k' on bouxhe a côps d' baston,
      Et ki mourrè di måle moirt tot côpant droet si aroye. — Joseph Mignolet, "Fleûrs di prétins", p.90 (1929), "Li Bon Diu èt l’èfant" (1916) (fråze rifondowe).
  5. (v. å coplemint nén direk eployî avou li dvancete « djus di ») fé toumer djus d' ene sawice.
    • I n' î est nén. Hinri a cwerou tocosté après. (I bouxhe li sånî djus di l' årmå). Bon ! Vola l' sé ståré. C' est co ene samwinne ki cmince bén. — Antoine Bouhon, Les Brixhes da Gèrâ, 1900, sinne III, p.9 (fråze rifondowe).
  6. (viebe å coplemint) aler pus lon ki.
    • Tot m' veyant, m' feme hape les grands frissons!
      Mins mågré totes ses ricmandåcions,
      L' comteur bouxhe les cwarante tot do long! — Camille Gaspard (fråze rifondowe).
  7. (viebe å coplemint) diner on côp.
    • Divant lès djins, èle [Gustine] ni waze mostrè qué côp qu' ça lî bouche o coeûr... — Joseph Calozet, Li crawieûse agasse.

Ratourneures

[candjî]
  1. bouxhî a l’ ouxh
  2. bouxhî djusse.
  3. bouxhî les tchambes
    • On bouxhive les tchambes ; dj’ oyeu les fuzêyes ki zûnént tot montant.
  4. bouxhî so traze ans : esse e l' anêye k' on-z årè traze ans.
  5. bouxhî sol clå : ridire mwints côps li minme sacwè. F. insister.

Parintaedje

[candjî]

Sinonimeye

[candjî]
bouxhî mwints côps
fé etinde des côps a l' ouxh

Dizotrins mots

[candjî]

Mots d’ aplacaedje

[candjî]

Ortografeyes

[candjî]
Divant 1900 :
Après 1900, foû rfondou (Feller, Feller ricandjî, nén Feller) :
E rfondou walon :
Li mot n’ est nén dins : E89

Ratournaedjes

[candjî]
diner des côps
diner on côp tot fjhant do brut
tocter tot djåzant do cour, do sonk
aler pus lon

Addjectif

[candjî]
singulî pluriyal
omrin bouxhî bouxhîs
femrin padrî bouxheye bouxheyes
femrin padvant bouxheye bouxheyès

bouxhî

  1. loigne, k' a yeu l' cervea ene miyete kihossî.
    • Il est on pô bouxhî, i saetche on bwès. — Motî Haust (fråze rifondowe).
    • C' est on dmey bouxhî. — Motî Haust (fråze rifondowe).
    • DJERÅ. - Taijhoz vs Jejene, vos radotez.
      HOUBERT. - Dijhoz don, alez vs kimincî samwinne come tchén et tchet.
      DJEDJENE. - Dji nel pinse nén ; seulmint, il arive ki dji m' dimande si Djerå n' est nén bouxhî. Il a des si boignes contes a vs dire k' i freut bén pixhî ene poye. — Antoine Bouhon, Les Brixhes da Gèrâ, 1900, sinne IV, p.11 (fråze rifondowe).

Ortografeyes

[candjî]
Après 1900, foû rfondou (Feller, Feller ricandjî, nén Feller) :

Ratournaedjes

[candjî]
bouxhî

Etimolodjeye 2

[candjî]

Etimolodjeye

[candjî]

Calcaedje do francès « boucher » (minme sinse).

Sustantif

[candjî]
  1. (no d’ mestî) mangon.

Ratournaedjes

[candjî]
bouxhî
Prin del pådje «https://wa.wiktionary.org/w/index.php?title=bouxhî&oldid=426701»