croejhî

Walon (Rifondou)

Etimolodjeye

Bodje « croes » ‎(« croejh »), avou l’ cawete di codjowaedje « -î » des viebes.

Prononçaedje

• AFE :
  • diferins prononçaedjes : /kʀwɛ.ˈze/ /kwɛ.ˈʒiː/ /kwɛ.ˈze/ (betchfessî oe, halcrosse rîlêye), (betchfessî jh, halcrosse rîlêye)
  • prononçaedje zero-cnoxheu : /kʀwɛ.ˈʒiː/
• Ricepeures : croe·jhî

• 
  Ome k' a les bresses croejhîs

Viebe

Djin et tins	Codjowa
Cåzant Ind. pr. (dji, dj’)	croejhe
Atôtchî(s) Ind. pr. (vos, vs)	croejhîz
Cåzants Ind. pr. (nos, ns)	croejhans
Rwaitants Ind. pr., nam. (i/il, ele/elle)	croejhnut
Cåzant Ind. fut. (dji, dj’)	croejhrè
Cåzant D.I.E. (dji, dj’)	croejhive
Cåzant Suddj. pr. (ki dji, dj’)	croejhe
pårt. erirece (dj’ a, vos av)	croejhî
Ôtes codjowaedjes	come waitî

croejhî (viebe å coplemint)

1. mete, rindjî e croes.
2. fé mopliyî deus diferinnès tires.

Ratourneures

1. croejhî les bresses
2. croejhî les doets

Parintaedje

• croejhea
• croejheye
• croejhmint
• ricroejhî
• croejhler
• Loukîz a : « croes »

Sinonimeye

• croejhler

Ortografeyes

Après 1900, foû rfondou (Feller, Feller ricandjî, nén Feller) :

• cwèjî : O4
• crwèzer : E1
• cwèzer : O4

E rfondou walon :

• croejhî : R10 ^(lére)

Li mot n’ est nén dins : E203

Ratournaedjes

rindjî e croes

• Francès : croiser ^(fr)

fé mopliyî deus diferinnès tires

• Francès : croiser ^(fr)

Pårticipe erirece

	singulî	pluriyal
omrin	waiti	waitis
femrin	waiteye	waiteyes

croejhî omrin

1. Pårticipe erirece omrin do viebe « croejhî ».

Ratournaedjes

p.er. d' on viebe valant « croejhî »

• Francès : croisé ^(fr)

Addjectif

	singulî	pluriyal
omrin	croejhî	croejhîs
femrin padrî	croejheye	croejheyes
femrin padvant	croejheye	croejheyès

croejhî omrin (come addjectif djondrece, metou padvant u padrî l’ no)

1. rindjî, metou e croes.
   • Gn a deus couteas ki sont croejhîs sol tåve. — D.T.W.
   • I montèt tot fougueus, li bayonete croejheye, il intrèt dvins tot droet, personne n' els arestêye ; i l' ont pris sins tirer on côp, et l' mitan d' zels estént co sôs. — François Barillié, Li camarad′ dè l'joie, 1852, L’antermagique, p.73 (fråze rifondowe).

Ortografeyes

Après 1900, foû rfondou (Feller, Feller ricandjî, nén Feller) :

• cwèjî : O4
• crwèzé, crwèzêye : E1
• cwèzé, cwèzéye : O4

E rfondou walon :

• croejhî : R9 ^(lére)
• croejhî, croejheye : R10 ^(lére)

Ratournaedjes

rindjî, metou e croes

• Francès : croisé ^(fr)

Sustantif 1

singulî	pluriyal
croejhî	croejhîs

croejhî omrin

1. (mot d’ rilidjon) sitofe ki les fis s' croejhlèt.
   • On bon spès croejhî po fé des calçons. — Motî Haust (fråze rifondowe).
   • On bea croejhî moultoné po fé des faxhes et des lignreas. — Motî Haust (fråze rifondowe).

Prononçaedje

• AFE :
  • diferins prononçaedjes : /kʀwɛ.ˈze/ (betchfessî oe, halcrosse rîlêye), (betchfessî jh, halcrosse rîlêye)
  • prononçaedje zero-cnoxheu : /kʀwɛ.ˈʒiː/
• Ricepeures : croe·jhî

Ortografeyes

Après 1900, foû rfondou (Feller, Feller ricandjî, nén Feller) :

• crwèzé : E1

E rfondou walon :

• croejhî : R10 ^(lére)

Ratournaedjes

croejhlêye sitofe

• Francès : croisé ^(fr)

Sustantif 2

• 
  Ôre des croejhlîs

singulî	pluriyal
croejhî	croejhîs

croejhî omrin

1. (mot d’ rilidjon) moenne di l' ôre des tchenonnes regulîs del Sinte croes.
   • Li vî coledje di Lidje esteut metou å covint des croejhîs. — Motî Forir (fråze rifondowe).
2. (mot d’ rilidjon), (Istwere) sôdård ki s' bate divins ene guere declarêye sinte pal påpe.

Prononçaedje

• AFE :
  • diferins prononçaedjes : /kʀøː.ˈhiː/ (betchfessî oe), (betchfessî jh)
  • prononçaedje zero-cnoxheu : /kʀwɛ.ˈʒiː/
• Ricepeures : croe·jhî

Sinonimeye

onk ki s' bate pol crustinté

• croejhlî

Ortografeyes

Divant 1900 :

• kreuxhi : E212 ^(lére)
• kreûhî : E203 ^(lére)

Après 1900, foû rfondou (Feller, Feller ricandjî, nén Feller) :

• Creûhîs : E1

E rfondou walon :

• croejhî : R10 ^(lére)

Ratournaedjes

moenne di l' ôre des tchenonnes regulîs del Sinte croes

• Francès : croisier ^(fr)

sôdård ki s' bate divins ene guere declarêye sinte pal påpe

• Francès : croisé ^(fr)