grognî

Walon (Rifondou)

Etimolodjeye

Tayon-bodje latén « grunniare », rûtyî come on pourcea, avou l’ cawete di codjowaedje « -î » des viebes.

Prononçaedje

• AFE :
  • diferins prononçaedjes : /ɡʀɔ.ˈɲiː/ /ɡʀɔ.ˈɲi/ /ɡʀu.ˈɲiː/ (oyon O.OU)
  • prononçaedje zero-cnoxheu : /ɡʀɔ.ˈɲiː/
• Ricepeures : gro·gnî

Viebe

Djin et tins	Codjowa
Cåzant Ind. pr. (dji, dj’)	grogne
Atôtchî(s) Ind. pr. (vos, vs)	grognîz
Cåzants Ind. pr. (nos, ns)	grognans
Rwaitants Ind. pr., nam. (i/il, ele/elle)	grognnut
Cåzant Ind. fut. (dji, dj’)	grognrè
Cåzant D.I.E. (dji, dj’)	grognive
Cåzant Suddj. pr. (ki dji, dj’)	grogne
pårt. erirece (dj’ a, vos av)	grognî
Ôtes codjowaedjes	come waitî

grognî (viebe å coplemint)

1. fé rexhe on sourd criya tot djåzant di sacwantès biesses (pourcea, tchén, ...).
   • El pourcea grogne. — Motî d’ Nivele (fråze rifondowe).
   • Li Rén come li djus d’ citron,
     E vosse gozî dmeure a gougne,
     Et cwand i tome disk’ å fond
     Vos fruzixhoz, vosse cour grogne. — Joseph Lamaye, (1805-1884) (fråze rifondowe).
2. esse nén contint et l' mostrer.
   • Ele ni fwait k' grognî tot l' long do djoû. — Motî Forir (fråze rifondowe).
   • Ele grogne so tot. — Motî Haust (fråze rifondowe).
   • Mi feme grogne po on petcha. — Motî d’ Nivele (fråze rifondowe).
   • Houte di çoula, pol mwinde tchitcheye,
     Ele moenne l' araedje tote li djournêye:
     Sol tins k' ele gueuye, k' ele grogne, k' ele brait,
     Ele lait broûler l' djote et l' laecea. — Henri Forir, Satire en vers, 1836 (fråze rifondowe).
   • I fåreut bén, mafrike, po woeyî so m’ valet,
     Aveur des ouys å cou. L’ vijhene end a boune sogne,
     Cwand il est la, c’ est vraiy ; mins nosse shoflêye andje grogne,
     Cwand on l’ tént po ene dimeye eure, i vout cori, paret ; — Joseph Vrindts, Pâhûles rîmês, (1897), «Ses prumîs pas», p.114 (fråze rifondowe).
   • I grogne, djemixh, et pind ene loupe,
     Frote ses ouys po sayî d' plorer... — Martin Lejeune, Œuvres lyriques du poète wallon Martin Lejeune, p.156, « Lu novê scolî » (fråze rifondowe).

Ratourneures

1. cwand l’ batch est vude el pourcea grogne
2. grognî a s’ vinte
3. i fåt grognî set ans dvant d’ esse pourcea
4. les vûs batchs fjhèt grognî les pourceas

Parintaedje

• grognaedje
• grognård
• grogneu, grogneus
• grognon
• grognreye
• rigrognî

Sinonimeye

fé rexhe on sourd criya tot djåzant di sacwantès biesses (pourcea, tchén, ...)

• brutyî
• grûtyî
• rûtyî

esse nén contint et l' mostrer

• brognî
• brouziner
• esse di måle
• fé ene laide mene
• fé l’ loupe
• fé s’ lepe
• fé s’ mawe

Ortografeyes

Divant 1900 :

• grognî : E89 ^(lére), E203 ^(lére)

Après 1900, foû rfondou (Feller, Feller ricandjî, nén Feller) :

• grogni : C8
• grognî : E1
• grougnî : O4

E rfondou walon :

• grognî : R10 ^(lére), R13

Ratournaedjes

fé rexhe on sourd criya tot djåzant di sacwantès biesses (pourcea, tchén, ...)

• Francès : grogner ^(fr)

esse nén contint et l' mostrer

• Francès : grogner ^(fr), bouder ^(fr), maugréer ^(fr)