kitoirtchî

Walon (Rifondou)

Alofômes di k(i)- / co-
Plinne cogne Lidje-Årdene (betchete sipotchåve)	Cogne Nameur-Tchålerwè (betchete nén spotchåve)	Sipotcheye cogne Lidje-Årdene
kitoirtchî	cotoirtchî	ctoirtchî

Etimolodjeye

Do viebe «toirtchî» avou l’ betchete « ki- » des viebes.

Viebe

Djin et tins	Codjowa
Cåzant Ind. pr. (dji, dj’)	k(i)toitche / k(i)toirtcheye
Atôtchî(s) Ind. pr. (vos, vs)	k(i)toirtchîz
Cåzants Ind. pr. (nos, ns)	k(i)toirtchans
Rwaitants Ind. pr., nam. (i/il, ele/elle)	k(i)toitchnut / k(i)toirtcheynut
Cåzant Ind. fut. (dji, dj’)	k(i)toitchrè / k(i)toirtcheyrè
Cåzant D.I.E. (dji, dj’)	k(i)toirtchive
Cåzant Suddj. pr. (ki dji, dj’)	k(i)toitche / k(i)toirtcheye
pårt. erirece (dj’ a, vos av)	k(i)toirtchî
Ôtes codjowaedjes	come toirtchî

kitoirtchî

(viebe å coplemint) toirtchî a sacwants toûs.
- Li banslî kitoirtcheye ses oizires.
- Ti m’ kitoitches si télmint ki m’ coir e-st a brimbådes ! — Jules Claskin, « Airs di flûte et autres poèmes wallons », édition critique de Maurice Piron, 1956, « Soliloque », 1912, p.93-94 (fråze rifondowe).
- I fåt ctoirtchî sacwants fis po fé ene coide.
- Li båre esteut tote kitoirtcheye — Motî d’ Bastogne (fråze rifondowe).
(viebe å coplemint) si rployî so lu-minme, po ene plake di metå.
- Li tole s' a fwait ctoirtchî — Motî d’ Bastogne (fråze rifondowe).
(viebe å coplemint) (rabaxhanmint) fé des cabriyoles, fé ene sôre di danse.
- Ouy, Måss est schoyou ! Tot rvike et tot reye !
  E bwès sol croupet, e l' waide ås tchersîs,
  Les åbes ravizèt des grossès coirbeyes …
  Çou k' on va poleur djouwer, s' kitoirtchî ! — Jean Dessard, D'ine cohe so l'aute, 1939, p.183, Avri (1932) (fråze rifondowe).
- Ele fwait bén snob
  Tot vs kitoirtchant
  L' houla-hop
  — Camille Gaspard (fråze rifondowe).
(viebe å coplemint) (imådjreçmint) fé on laid scrijhaedje, ene laide ouve årtistike.
- Pocwè so ene macsådêye idêye kitoirtchî des vers pitiveus ? — Martin Lejeune (fråze rifondowe).
- Li mûze dè walon m'a guètî.
  Qwand dju vèya dès camarådes
  Qui tot près d' mi v'nît fé paråde
  Du quéques pitits vers må c'twèrtchîs — Martin Lejeune.
(viebe å prono) : Loukîz a : « si kitoirtchî »..

Sinonimeye

(riployî so lu-minme) : kiployî

Ortografeyes

Divant 1900 :

kitoirchî : E203 ^(lére)

Après 1900, foû rfondou (Feller, Feller ricandjî, nén Feller) :

E rfondou walon :

cotoirtchî u kitoirtchî / ctoirtchî : R10 ^(lére)

Li mot n’ est nén dins : R13

Ratournaedjes

toirtchî sacwants toûs

Francès : tordre ^(fr), tortuer ^(fr) (vî mot)

Pårticipe erirece

	singulî	pluriyal
omrin	kitoirtchî	kitoirtchîs
femrin	kitoirtcheye	kitoirtcheyes

kitoirtchî omrin

Pårticipe erirece omrin do viebe « kitoirtchî ».

Addjectif

	singulî	pluriyal
omrin	kitoirtchî	kitoirtchîs
femrin padrî	kitoirtcheye	kitoirtcheyes
femrin padvant	kitoirtcheye	kitoirtcheyès

kitoirtchî omrin (come addjectif djondrece, metou padvant u padrî l’ no)

toirdou po ene djin.
- Li pôvre ome est ctoirtchî (tot) — Motî Forir (fråze rifondowe).
- L' Ônea ki vs veyoz la tot ctoirtchî dvins ses coxhes,
  Et ki s' clintche padzeu l' rew ki passe tot glawzinant ;
  S' a si télmint sôlé del friscåde di s' corant
  K' il est divnou fôkak et n' est pus a ricnoxhe. — Louis Lagauche, L'aimant, (1947), p. 74 (fråze rifondowe).

Ratournaedjes

toirdou po ene djin

Francès : difforme ^(fr)