saedje

Èn årtike di Wiccionaire.
(Redjiblé di saedje 2)
Sauter à la navigation Sauter à la recherche
Wikipedia-logo-en.png Racsegnes eciclopedikes
po tos les sinses
do mot «saedje»

Flag of Wallonia.svg Walon[candjî]

dalaedje.gif

Etimolodjeye 1[candjî]

Prononçaedje[candjî]

saedje 
sâdje, sadje, sèdje, sâje.

Addjectif[candjî]

I. [addj., purade padvant [1]]

  1. ki schoûte bén, tot djåzant d’ èn efant; ki n' fwait pont d' biestreye avou les valets, tot cåzant d' ene djonne feye.
    F. "sage, docile, obéissant, tranquille, calme, pausé".
    >> saedje come ene andje; : u :
  2. >> saedje come ene imådje : foirt saedje.
  3. >> on n' pout nén dire ki vos estoz saedje, oubén, el fåt dire rade : dijhêye po èn arnåjhe efant.
  4. ki tuze bén, a môde d’ on filozofe, tot cåzant d’ ene grande djin.
    • Si vos estoz saedje et bén avizé, èn dalez nén Motî do Coûtchant walon (fråze rifondowe).
    • Est ç' bén saedje di dner l' veye a èn efant pol mete å djoû dins nosse monde, dins nos traeyins, dins nos gueres ? (M. Robert).
    Loukîz a : avizant, precåcioneus.
    F. "sage, prudent, lucide, avisé, censé, prévenu".
  5. malén, sûti.
    Loukîz a : sincieus; loukîz a : saedje-dame.
    F. "instruit, savant".
    >> on est saedje ki cwand on rvént di scole : djeu d' mot avou "saedje" = djinti, po les efants esse vayants après les scoles.

Sustantif[candjî]

Li vî saedje Lao-tseu ki scole Confuciusse
  1. djin foirt avizante, ki tuze lon.
    • On bea monsieu dins ene longue cote avou ene air di saedje s' a ashid a costé d' ene dame k' aveut sacwants markes di coleur dissu s' vizaedje (Y. Paquet).
    F. "sage".
    >> troclet d' saedjes : sacwants djins, foirt sûti, tchoezis po vudî d' ene sitouwåcion avou bråmint des rujhes.
    F. "comité de sages".
  2. [o.n.] (v.m.) sûteye sacwè.
    • Nos n' avans fwait k' saedje (Vî tecse walon di 1634 ramexhné pa J. Haust).
    F. "chose sage, précaucion".

III. [come on viebe infinitif] dins l' ratourneure :

  1. >> fé saedje (a ene sakî) : lyi fé sawè, el racsegnî.
    F. "faire savoir, informer, renseigner".
Sinonimeye[candjî]

voyant, djinti, binamé, mamé, påjhûle, påjhire, åjhey, råjhnåve, bråve, coe.

Parintaedje[candjî]

saedjmint, saedjesse

Mots d’ aplacaedje[candjî]
Ortografeyes[candjî]
Divant 1900 :
Sicrijhas do 20e sieke (Feller, Feller ricandjî, nén Feller) :
Li mot n’ est nén dins : C9, C105, E2, E170, S0, S25, S40, 05
Sipårdaedje do mot dins les pårlers coinreces[candjî]

Li prumî sinse di "saedje" (vayant, binamé) n' esteut nén eployî sol Payis d' Lidje. Dandjreus pask' il esteut rsintou come francès, et ki l' sinonime "binamé" esteut foû corant. Minme sitouwåcion el Basse Årdene avou "vayant".

Li troejhinme sinse a egzisté a Lidje e 19inme sieke Motî Forir (fråze rifondowe)., mins il esteut rsintou come on vî mot e 20inme sieke[2]

Çouci, motoit paski l' disfondowe "sèdje" est omonime di "setch", avou les marixhaedjes possibes.

Sol walon do Coûtchant, l' erîlêye disfondowe "sâdje" s' a spårdou pus åjheymint, et wangnî l' walon do Mitan.

Etimolodjeye 2[candjî]

Tayon-bodje latén « salvia » (minme sinse), "saedje 1" (yebe madjike, po divni saedje, sûti).

Sustantif[candjî]

singulî pluriyal
saedje saedjes

saedje o & f

  1. (plante) yebe ås maladeyes et yerbêye, ahivêye dins les cortis, e sincieus latén : Salvia officinalis
    F. "sauge".
  2. tchene di deujhinme cwålité, po fé les saetchs.
    F. "mauvais chanvre". [3]
Ratourneures[candjî]
  1. F. "sauge officinale".
  • >> aiwe di saedje; u: >> té d' saedje; u: >> tijene de saedje : saedje metowe a boure dins d' l' aiwe.
  1. F. "tisane, infusion de sauge".
  • >> on paket d' saedje : ene bohêye di saedje loyeye avou on fyi.
  1. F. "bouquet de sauge".
  • >>  Li ci k' a del saedje e s' corti ni pout mori : spot ki mostere tos les bénfwaits del plante.
Mots d’ aplacaedje[candjî]
Ortografeyes[candjî]
Divant 1900 :
Sicrijhas do 20e sieke (Feller, Feller ricandjî, nén Feller) :
Ratournaedjes[candjî]

Omofoneye possibe[candjî]

  • saetch (satch & sètch si prononcèt come sadje & sadje)
  • saetchî (dji satche & dji sètche si prononcèt come sadje & sadje)
  • setch (si prononce come sèdje)
  • On l' mete pacô padrî, çou ki mostere bén k' il est adon rsintou come on calcaedje do francès.
  • Loukîz l' Motî Haust : 2. sèdje (arch.).
  • Dins l’ Motî da Pirsoul.