waxhea

Racsegnes eciclopedikes
po tos les sinses
do mot «waxhea»

waxhea el mortouwaire

Ådvins

1 Walon

Walon

Etimolodjeye et tcherpetaedje

Bodje latén "vascellum" (« djusse, waxhea, pitit våze, tchetoere, taexhon »; racuzinåve, dabôrd, avou l' francès "vaisseau"), do bodje latén "vasculum" (« pitit vaze »); cité dins l' FEW 14 192b.

Prononçaedje

AFE :
- Prononçaedjes : /vaʃja/ /vaʃa/ /waʃɛː/ /vaʃɛː/ /vaʃe/ /wahɛː/ /vahɛː/ /wahɛ̃/ /vahɛ̃/ /wahja/ (betchfessî xh), (betchfessî ea) (36 prononçaedjes)
- Prononçaedje zero-cnoxheu : /waʃja/ (waire u nén prononcî insi å 20inme sieke)

Sustantif

singulî	pluriyal
waxhea	waxheas

waxhea o.

caisse di bwès k' on mete on moirt divins.

Si maladeye l' moennrè-st e waxhea (Motî da Forir).

Dins l' viye cimintire, on rboutéve on mete céncwante di tere sol waxhea (ramexhné pa J.J. Gaziaux).

Li prumî clå a stî metou avou nosse prumî cri et l' dierin claprè sol plantche di nosse waxhea (J.L. Fauconnier).

On m' aveut houkî po poirter l' bayåd avou l' waxhea dsu, li djoû di l' etermint (H. Matterne).

Dji voeyeu mi prôpe etermint dins m' sondje et dj' esteu dins m' prôpe waxhea (R. Mathieu).

Pus bea k' ça, dji n' l' a jamwais fwait, sapinse li mnujhî ki vneut d' achever l' waxhea di s' bele-mere (R. Viroux).
Modele:drap grande caisse di bwès la k' on foléve les draps.
rond batchea di spès bwès, des côps avou on ceke di fier åtoû :
1. ki les boledjîs fjhént l' pwin dvins.
2. dins on manaedje, k' on meteut sol paile del sitouve avou l' pwin dsu por lu dmorer tchôd .
  
  Cwand l' pwin esteut levé, on l' ritournéve et l' mete dissu l' aisse dins l' waxhea (ramexhné pa L. Mahin).
3. po mete rispoizer l' laecea, pol crinme monter.
pitit cwåré batchea po fé des lives di boure.
muzeure
1. po les likides.
2. pol grin, d' a pô près 20 l.
  
  Muzerez m' on waxhea d' frumint (Motî d' Nivele).
  
  Passez l' estritche sol {np3}} (Motî d' Nivele).
  
  Po mostrer s' foice, on s' tcherdjive avou 50 kilos, e tnant ses deus pîs dins l' waxhea (Motî d' Nivele).
  
  El trazinme waxhea, c' est pol bateu (Motî d' Cerfontinne).
vere.
1. grand vere a boere, sins pî.
2. pitit vere al gote.
  
  Nos boerans on waxhea di chnik (Motî do Coûtchant walon).
  
  Boevans on waxhea d' peket (Motî d' Nivele).
(vî vî mot) tchetoere.

On waxhea d' moxhes (Motî da Toussaint).

Ratourneures

>> Les waxheas n' ont pont d' potche; u: >> gn årè nole taxhe après t' waxhea : cwand to mourrès, to n' pôrès nén prinde tes cwårs avou twè; on ndè va nén avou ses çanses.

Parintaedje

Mots d' aplacaedje

clå d' waxhea

Sinonimeye

(po mete on moirt) : lujhea, sårco
(foûmes po fé l' pwin, e strin) : coirbeye, coirbiyon, coirbiyet
(po rascode li crinme) : taile, cramoe
(pitit vere al gote) : tchiket, plat-cou, verkin
(vere di totès sôres) : hena

Sipårdaedje do mot e 20inme sieke

w. do Mitan, w. do Levant, Basse Årdene

Fås amisse

on vaché e walon n' est nén on vacher (vatchî) e francès.

Ortografeyes

E li scrîta

vasseir (Waime, 1529) : E200

Divant l' sistinme Feller

vaxhai : E212
wahai : E203
vachai : S101
= vaché : S38, hagnon 56; G152, hagnons 238, 1034 & 1635
= vacha : G152, hagnon 238

E sistinme Feller

wahê : E1, E34, E167, E170, E213

wachê : S0, S40, S117
vahê : E1, E212
vahyê : E200
vachê : S109, S117
vaché : S25
vacha : C1, C13, C57, C62, C99, C106, O0, 02, O3, O4
vassia : G301
wahia : FE213 à "cercueil"
bacha : C9, O0

E rfondou walon

waxhea : R11, R13

Si vos irîz rnaxhî dins des ôtes motîs, et trover l' mot "waxhea", riherez ciddé li scrijha do mot ki vos î avoz trové, et l' rahouca do motî el djivêye. Mins l' mot n' est nén todi dins : O81, O100, E145, S24