då
Etimolodjeye 1
[candjî]Etroclaedje di : «da» + «l’» (d' èn omrin no ki cmince pa ene cossoune); çou ki dene on mot vinant di l' etroclaedje del divancete "di", del dvancete "a" et do definixhant årtike "li".
Prononçaedje
[candjî]- AFE :
- prononçaedje zero-cnoxheu : /doː/ /dɔː/ /daː/ (betchfessî å)
- prononçaedje zero-cnoxheu : /dɔː/
- Ricepeures : nén rcepåve
Divancete
[candjî]| singulî | pluriyal | |
|---|---|---|
| omrin | då / d’ å | dås / dåzès / d’ ås / d’ åzès |
| femrin | dal / da l’ d’ al / d’ a l’ | dås / dåzès / d’ ås / d’ åzès |
då (nén candjåve)
- mostere l' apårtinance, tot wårdant l' årtike pol prôpietaire.
- C' est l' tchén då mayeu.
- mostere ki provnance.
- Då lon, dji n' vos avoz nén ricnoxhou.
- Come des grandès colowes, les pazeas, les rouwales,
Qui dschindént d' Biernåmont, dås Tawes ou d' Djolivet,
Pidjolént-st inte deus håyes ou passént-st å triviè
D' ene tere ou d' ene praireye po-z avni disk' ås Wales. — LLagmay, p. 7 (fråze rifondowe). - Mins cwand on lyi derit des noveles då viyaedje
Et k' il aprinda pår ki l' hiedresse n' esteut pus
K' ele aveut rindou l' åme cåze … d' èn emacralaedje
Et k' ele aveut dmandé co traze feyes après lu
Si vizaedje candja tot. — Louis Lagauche, Li p'tit hièrdî, (1926), p. 151 (fråze rifondowe).
- (pus stroetmint) avou ene djin.
- Enocinne dås beguenes ! Li ritches djåzèt francès ;
C' est bon dvins les rouwales k' on dvize eco l' patwès. — Édouard Remouchamps, Tåtî l’ Pèriquî, 1884, Ake II, sinne I, v. 443-444 (fråze rifondowe). - Ah ! T’ es-st emacralé ? Ki n’ vass trover l’ macrea-rcreyou då vî så, don ! Avou ene pîce a l’ andje i t’ dire les paroles po t’ dismacraler. — Joseph Mignolet, Li vwè dè clokî, 1926, p.18 (fråze rifondowe).
- L' messaedjî ki passe saye di les rapåjhî… Il esplike come i pout : L' batea k' apoirtéve li grin a peri... on somarén l' a bombårdé... i vént d' lére ça dins l' gazete holandesse ki c' est minme on mwaisse då Coledje ki l' a tradût dvant lu. — Paul Moureau, Contes d' aprandjire, 1932, Les cougnous dèl boune cinsrèsse, lijhåve e Feller vaici (fråze rifondowe).
- Enocinne dås beguenes ! Li ritches djåzèt francès ;
- sitowe on sustantif divins l' tins.
- E ptit buscaedje li rôzêye då matén
Ataetche ås fleurs ses pieles d' ôr et d' årdjint
Et l' fåbite gruzene
Di l' aireur al vesprêye. — Jean Dessard, D'ine cohe so l'aute, 1939, p.162, Å prétins (1927) (fråze rifondowe).
- E ptit buscaedje li rôzêye då matén
Notule d’ uzaedje
[candjî]C' est l' prumî uzaedje, avou ene djin come prôpietaire, k' est l' pus corant.
Li deujhinme cas si voet purade e deus mots:
- D' å lon, dji n' vos avoz nén ricnoxhou.
Ratournaedjes
[candjî]
Etimolodjeye 2
[candjî]Eprontaedje do bas sacson « dâl » « fosse ».
Prononçaedje
[candjî]- AFE :
- diferins prononçaedjes : /dɔːh/ /dɔː/ (betchfessî å), (betchfessî xh, halcrosse rîlêye)
- prononçaedje zero-cnoxheu : /dɔː/
- Ricepeures : nén rcepåve
Sustantif
[candjî]| singulî | pluriyal |
|---|---|
| då | dås |
då femrin
- (mot des cinsîs) xhlé et schite des biesses contnous dvins on batch.
- Li då est bon po taper so les teres. — Motî Forir (fråze rifondowe).
- Tcheryî al då. — Motî d’ Vervî (fråze rifondowe).
- Del då. — Motî Haust (fråze rifondowe).
- Veyoz vs nost oficî, k’ est todi so s’ trinte-deus, les pîs flairants dvins l’ ansene et tot maxhurés d’ då ? Pa ! Vos m’ frîz co bén rire. — Joseph Mignolet, Al bèle fontinne, 1924, p.25 (fråze rifondowe).
- (pus stroetmint) batch, potea ki contént çoula.
- Si taper l' pî dvins on då. — Motî Forir (fråze rifondowe).
- Nos coréns télmint foirt sins saveur wice moussî,
Ki dj' ala dvins on då toumer disk' å gozî. — Toussaint Brahy, Li Manège Cokraimont (replaidaedje di 1892), 1888, sinne XXXI, p.166 (fråze rifondowe).