tcheron

Walon (Rifondou)

Etimolodjeye

Eprontaedje do vî francès « charron » (minme sinse), adon racuzinåve avou l' francès « charron ».

Prononçaedje

• AFE :
  • diferins prononçaedjes : /t͡ʃɛ.ˈʀɔ̃/ (minme prononçaedje cåzu pattavå)
  • prononçaedje zero-cnoxheu : /t͡ʃɛ.ˈʀɔ̃/
• Ricepeures : tche·ron

Sustantif

singulî	pluriyal
tcheron	tcherons

tcheron omrin

1. tcherieu avou on tchår.
   • Guståve fijheut li tcheron et il aveut on gros foirt tchivå po miner ås pires foû des cårires del Målaiwe ou ås voyes di hoye do Maket, a Hologne. — Marcel Hicter (fråze rifondowe).
   • Ene poize pus tård, i rvént so ene tcherete å deus rowes trinnêye pa on xhalé tchvå poûssif k' il a volé a on målureus tcheron. — Félicien Barry (fråze rifondowe).
   • Adon, li tcheron vneut saiwer les bwès martchands. — Gaston Lucy (fråze rifondowe).
   • Tins ki dj' tuzéve insi, on grand long tchår, råyî pa deus fornouris roncins, amonta vier mi; li tcheron, on grand foirt gayård, m' aporçuvant, s' aprepia ([[A. Nicolet]).
   • Ele s' end aperçuva et lyi revoya on sorire, parey å côp di scoreye ki l' tcheron dene å tchvå po l' fé escourci. — Jean-Pierre Dumont (fråze rifondowe).
   • Li tcheron apoirtéve li porvuzion d' hoye ki nos tapént, å pus abeye, a grands côps d' trouvale pal lårmire del cåve. — Gilbert Mottard (fråze rifondowe).

   F. "transporteur".

   K' est çk' on tcheron ? On tchet k' a bouté s' mouzon e s' dirî ! : advinea (i faleut comprinde "tchet rond").

   Les cåbarets lon erî des viyaedjes, Les tcherons ås longs voyaedjes, Les tchesseus å djibî såvadje, C' est troes cuzéns djermwins Ki n' front djamåy rén : spot po mostrer troes mestîs ki n' nourixhèt nén leu-z ome.

2. tchårlî.
   • Li pere del djonne feye, marixhå d' mestî, sins halkiner lontins, i rashonne les troes tcherons kel vlént maryî; i lzî dit : «Li ci d' vozôtes ki m' sårè fé li tchveye li pus bele årè l' båshele». — Bernard Jacob (fråze rifondowe).
   • Tot passant dlé l' Vete Houmresse, Djan tapa-st on côp d' ouy di rgret viè les toneas ahoplés å coron del såle et s' djaloza t i dvintrinnmint les candes — tcherons, martchands, payizans — k' estént-st ashiowes e ceke d' ôr ki l' feu markéve so les tûleas di l' aisse — Joseph Mignolet, Vè l' loumîre, (1922) (fråze rifondowe).

   F. "charron".

Ratourneures

1. djurer come on tcheron k’ est stantchî
2. gn a nou si vî tcheron ki n’ fwaiye voltî peter s’ corijhe
3. gn a nou si vî tcheron ki n’ claptêye voltî on côp
4. gn a nou si vî tcheron ki n’ claptêye voltî s’ côp d’ corijhe

Parintaedje

tcheronaedje

Mots d’ aplacaedje

• lignoûle di tcheron
• tcheron al hoye
• tcheron å tchmwin
• tcheron ås cindes
• tcheron ås cindrisses
• tcheron ås trigus
• tcheron d’ bresseu

Sipårdaedje do mot

po vey li spårdaedje des deus sinses d' après viyaedjes, loukîz l' PALW III., mape & notule 4.

Ortografeyes

Divant 1900 :

• chèron : E203 ^(lére)
• cheron : E212 ^(lére), E177

Après 1900, foû rfondou (Feller, Feller ricandjî, nén Feller) :

• tchèron : C8, C9, O4

E rfondou walon :

• tcheron : R10 ^(lére)

Ratournaedjes

tcherieu avou on tchår

• Francès : charretier ^(fr), voiturier ^(fr)

tchårlî

• Francès : charron ^(fr)