consyince

Walon (Rifondou)

Etimolodjeye

Tayon-bodje latén « conscientia » (minme sinse), lu-minme calcaedje do vî grek « συνείδησις »

Prononçaedje

AFE :
- diferins prononçaedjes :
  - diferins prononçaedjes : /kɔ̃ː.sjɛ̃ːs/
  - (pa rfrancijhaedje) /kɔ̃ː.sjɑ̃ːs/
- prononçaedje zero-cnoxheu : /kɔ̃ː.sjɛ̃ːs/
Ricepeures : con·syince

Sustantif

singulî	pluriyal
consyince	consyinces

consyince femrin

bårire moråle ki vs mostere li bén do må.
- A cwè sieve don d’ aveur beacôp d’ l’ esprit
  Si si esprit la si maxhe a ene måle consyince ?... — Louis Lagauche, Amon nos autes, tchansons tchusèyes, (1908-1912), «Mi grand-mére» p.70 (fråze rifondowe).
- Et k’ arive cwè k’ i ç’ soeye, soeyîz acertiné k’ aveut l’ consyince e plaece, et l’ amour di si dvwer (loucant Îdå) di tot si dvwer, edon ? — Joseph Mignolet, Al bèle fontinne, 1924, p. (fråze rifondowe).
- El vwès del consyince, a voste idêye, c’ est cwè ? :: C’ est ene pitite vuze ki vos dit di n’ nén fé çouci, di n’ nén dire çoula — José Schoovaerts (fråze rifondowe).
- Lès curés ont trop' du syince
  Lès scoles libes trop' du sucsès
  Lès parints trop' du consyince,
  Twè t' n' as k' on hoûlé projèt! — Camille Gaspard.
- Vos cnoxhoz tot, e gros et al kitaeye, et rén n' vos est catchî el consyince del ome. — Jean Bosly, ratournant L' imitåcion d' Djezus-Cri (fråze rifondowe).
- Cwand l' moumint vneut do trayi, divins ene rovieye coine di m' consyince, des piceures ki sounént l' abranle. — Dieudonné Boverie, Li loumire pierdowe, p. 11) (fråze rifondowe).
(mot d’ medcén) estance do cervea d' ene djin cwand ele sait bén çou k' on fwait.
- ... sayî surtout di n' nin tûzer (...) èt r'toûrner tot jusse dizo l' sou d' consyince dèl tote prumêre imaudje... — Bernard Thiry, Tot riv'nant d'on bia sondje, Les Cahiers walons, lº 6, 2024, p. 145.

Ratourneures

aveur consyince
distcherdjî s' consyince :
1. dire ses petchîs, ses fåtes.
2. (po rire) aler a l' ouxh
li consyince nete : sins rén aveur a si rprotchî.
- Va-z è, laid verzelin, derit-st on vî marlou,
  Cwand on est å siervice, on doet fé çou k' on pout,
  Vos savoz bén tertos ki dj' n' a måy fwait barete ;
  Djel di come a cfession, dji mourrè l' consyince nete. — Toussaint Brahy, Toussaint Brahy, œuvres wallonnes posthumes, Li songe da Babilone, 1887, p.36 (fråze rifondowe).
prinde consyince