noejhe

Walon (Rifondou)

Etimolodjeye

Tayon-bodje latén « nux » (minme sinse).

Prononçaedje

• AFE :
  • diferins prononçaedjes : /nøːç/ /nøːh/ /nøː/ /nøːʃ/ /nyːʃ/ /nwɛʃ/ (betchfessî oe), (betchfessî jh)
  • prononçaedje zero-cnoxheu : /nwɛç/
• Ricepeures : nén rcepåve

Sustantif

noejhe femrin

1. frut do côrî.
   • La on troket d' noejhes — Motî Toussaint (fråze rifondowe et rarindjeye).
   • Al nute, on va djouwer al kine po des djaeyes et des noejhes. — Paul Moureau (fråze rifondowe).
2. sacwès ki rshonnèt al noejhe.
   • Ene noejhe di gale, c' est on nocrê ki vént so les tchinnes, et k' on côpéve pol taenin.

Ratourneures

1. noejhe di bwès, di håye : såvadje noejhe (pus ptite ki les cenes di corti).
2. noejhe di Sint-Rmeye : u franke noejhe : noejhete di corti.
3. noejhe di lombårdijhe : bardouxhe (grosse noejhe).
4. les noejhes sont hayetes : ele si s' distaetchèt del båbe.
5. croxhî des noejhes : les spotchî ene miete po lzès schafyî.
6. S' i ploût li djoû Sint-Djhan, les noejhes sont trawêyes u : cwand i ploût a l' Sint-Djhan, les noejhes pourixhèt : sipot d' årmonak. po-z anoncî ene mwaijhe anêye po les noejhes, a pårti do tins k' i fwait al Sint-Djan (21 di djun).
7. totes les noejhes sont codowes : dijhêye a des cis k' arivèt trop tård.
8. nos croxhrans les noejhes, et twè, to magnrès l' nawea : li ci ki boute ni profite nén todi di si ovraedje.
9. c' est todi l' ci ki n' a pont d' dints k' årè les noejhes a croxhî : li veye est må fwaite.
10. c' est do boure come del noejhe u : do boure k' a on gosse di noejhe : c' est do bon boure.
11. ça, c' est l' noejhe : dijhêye po vanter on bon amagnî. Franwal: ahåyant po: "gratin".
12. c’ est nén todi l’ ci ki ramasse les noejhes ki les croxhe

Parintaedje

• noejhea
• noejhete
• noejhî

Mots d’ aplacaedje

• croxhe-noejhe
• noejhe di gale (F. noix de galle)
• noejhe di coirnaye: coignoûle (F. cornouille)
• noejhe do Congo: setch frut ki vént d' Afrike, et ki l' nawea rishonne å noejhea (cacawete)
• noejhe di boledjî: bole di påsse adeureye et rosteye e for

Sinonimeye

• djaeye
• noejhete

Dizotrins mots

• båbe : çou ki rascove li noejhe ki n' est nén co maweure. (F. cupule)
• caslet (on tchaplet d' noejhes)
• nawea : noejhea
• schafêye (l' ewalpeure del noejhe)
• schafion (l' ewalpeure del noejhe)
• schafiot (l' ewalpeure del noejhe)
• schafiote (l' ewalpeure del noejhe)
• schågne (l' ewalpeure del noejhe)
• tchaplet (on tchaplet d' noejhes)
• trokete (ene trokete di noejhes)

Fås amisse

Li francès « noix », di minme tayon-bodje vout dire « djaeye ».

Ortografeyes

Divant 1900 :

• neuxhe : E212 ^(lére)
• neu : E212 ^(lére)

Après 1900, foû rfondou (Feller, Feller ricandjî, nén Feller) :

• neûh : E1, E212b
• neû : E165 p. 223, E200, E212b, G110 p. 387
• neûje : C1, C13, C99, S0
• nwèje : C99, O0
• nwèj : C65
• nûje : S0
• neûhe : E34

E rfondou walon :

• noejhe : R13, R10 ^(lére)

Ratournaedjes

frut do côrî

• Espagnol : avellana ^(es)
• Francès : noisette ^(fr)

Waitîz eto

• Lijhoz l’ årtike noejhe so Wikipedia
• Lijhoz l’ årtike noejhe (discramiaedje) so Wikipedia