djaeye

Walon (Rifondou)

**Dobès rfondowes**
djaeye		gaeye

Etimolodjeye

Tayon-bodje latén « gallica » ‎(« gålwesse »), dins l' ratourneure « noejhe gålwesse »; « nux gallica »).

Prononçaedje

Loukîz a : « gaeye »

AFE :
- diferins prononçaedjes : /d͡ʒɛj/ /d͡ʒɛl/ /d͡ʒaj/ miersipepieuzmint e l’ notule ALW 6.56 eyet 6. 120.
- prononçaedje zero-cnoxheu : /d͡ʒɛj/
Ricepeures : nén rcepåve

Sustantif

singulî	pluriyal
djaeye	djaeyes

djaeye femrin

setch frut avou ene vete pelake, ene deure eschafiote (schåfe) et li magnåve nawea, ådvins, del cogne d’ on cervea d’ djin.
- Tape les schafiotes di djaeye å batch.
- Croxhî des djaeyes. — Motî Forir (fråze rifondowe).
- Et vola co des tchikes, des orandjes, des djaeyes, des coûkes di Rinse, des sint-Nicolai d' tchocolåt… — Yvonne Gendarme (fråze rifondowe).

Ene djaeye, avou li schafiote, et drovowe
assîtêye di djaeyes apoirtêyes pa Sint-Nicolai

Ratourneures

taper ås gaeyes
abate deus djaeyes d’ on côp d’ warokea
aveur des djaeyes et n’ les poleur croxhî
bardaxhî, waroker, sibasner u sibate les djaeyes ou taper a djaeyes: les fé tchaire tot tapant sol djaeyî avou on long baston.
Voci l' moumint do sbate les djaeyes; li grand scårçon est a l' ovraedje. — Roger Tabareux (fråze rifondowe). F. "gauler".
diner des djaeyes cwand on n’ les sait pus croxhî
hårlicoté come des djaeyes dins on saetchot: kihossî pår.
peter ås djaeyes: si såver (radoûcixhant di « peter å diåle »).
- Gn a ene viye hoûlote di cuzene ki vént tenawete bardouxhî dins m' manaedje, mins dji pete ås djaeyes tchaeke côp k' ele s' amoenne. — Arthur Masson (fråze rifondowe)..
- L’rat d’mogeonne pette rade à gaye,
  Eièt s’camarade ell’chû
  — Léon Bernus, (ratournant Lafontinne).
on dene todi des djaeyes a croxhî azès cis ki n' ont pupont d' dints: dijhêye cwand ene sakî a ene sacwè ki n' s' endè sait siervi, dabôrd k' èn ôte el vôrent bén aveur mins n’ sait.
les djaeyes volrént al plantchete: dijha cwand des djins criynut foirt.
Si ç' åreut yeu stî l' såjhon, les djaeyes årént seurmint volé al plantchete e-z etindant l' ban chinwès poussî pa tote el binde å dierin mot da Clodimir. — Félicien Barry (fråze rifondowe).
piede ses djaeyes: piede li tiesse. On dit eto: piede ses tåtes. F. "perdre la tête".
esse so ene djaeye
- — I n’a trinte-sîh sôres di canifechtône, lisqué tchûsîrè-t-on, pinse-tu?
  — Tchûsî! bodje-tu, va, on èmantch’rè so pâ so fotche on volapuk flamind èt l’ toûr sèrè djouwé. Les maîsses tîhons n’ sont nin so ’ne djèye dai, fré— JVtt, (1924), Ine sicole flaminde po nos Députés walons, p.49.
Ewou k' i gn a des djaeyes, i gn a rade on baston: s' i gn a ene sacwè wangnî, i gn a rade bråmint des djins k' ont d' l' agrè.
Travayî po des djaeyes: ovrer po rén.
Ça n' våt nén ene djaeye:ça n' våt rén.
côp ås djaeyes: li côp ki decide di tot.
arindjî ça come des djaeyes so on baston: arindjî, fé ou tuzer ene sacwè sins vey clair, sins idêye, sins tni conte des afwaires come ele sont-st å vraiy.