Aller au contenu

cwårtî

Èn årtike di Wiccionaire.

Etimolodjeye

[candjî]

Bodje «cwårt» avou l’ cawete «  » (sorwalonde avou CW- Lidjwès).

Sustantif

[candjî]
singulî pluriyal
cwårtî cwårtîs

cwårtî omrin

Cisse pådje u ci hagnon ci est co a scrire, u a mete d’ adrame. Si vos avoz des cnoxhances so l’ sudjet, vos l’ ploz fé vos-minme.
  1. boket d' ene sacwè côpêye e cwate.
    • Prindoz co on cwårtî d' dorêye.
    • A l' abatwer, on discôpe li biesse e cwate cwårtîs.
    • Li pés d' ene vatche a cwate cwårtîs.
  2. pitit boket d' ene ronde sacwè, côpêye del minme manire ki po fé des bokets d' on cwårt.
  3. termene d' a pô près ene samwinne dins l' moes del lune.
    • Li lune est e s' prumî cwårtî; e s' dierin cwårtî.
  4. gros boket ki s' dismantche d' ene masse.
    • Gn a-st avou on cwårtî d' rotche ki s' a distaetchî. Motî d’ Bastogne (fråze rifondowe).
  5. lodjmint avou sacwants plaeces, metou dins ene pus grande måjhon.
    • Asteure, les cwårtîs libes sont vormint pus råles ki les bråvès djins. Joseph Duysenx (fråze rifondowe).
    • On-z a rnetyî l' cwårtî do vijhén. Motî d’ Bastogne (fråze rifondowe).
  6. coulot (boket d' veye).
    • Cwand dji vs ô cåzer di vosse vî cwårtî, dji vos sins bén anoyeus. Charles Massaux (fråze rifondowe).
    • Dji vs cåze do cwårtî do Fayi, å Bork. Émile Pècheur (fråze rifondowe).
    • I les fåt comprinde, sire …I rawårdèt ki vos lzî dnexhe les çanses k' il ont dandjî, po remantchî tot l' cwårtî d' Amécour k' a stî metou a bokets avou les canons des Prûssyins Paul-Henri Thomsin, ratournant Li diâle è cwér, ine avinteûre di Bakelandt l’èspiyon di Napolèyon à Lîdje, 2009, p. 31 (fråze rifondowe).
  7. (mot do bastimint) atroclaedje di måjhons.
    • Ni fwait on måy greve e t' cwårtî ?
      Come par egzimpe po les condjîs payîs ?
      Ni t' ass måy broûlé a ene tchandele
      K' on t' åreut polou mete sol moutouwele ?
      François Nyns, Credo? (fråze rifondowe).

so cwårtî: pôzucion d' on rond bwès k' on-z a ddja metou deus bokets droets.

Ratourneures

[candjî]
  1. bwès so cwårtî plantches di tchinnes u d' sapén.
  2. mete a cwårtî el soyreye, soyî l' åbe so deus costés, å grand ruban.
  3. finde so cwårtî mete li cougnet inte li schoice et l' cour po rfinde les grossès schenes.
  4.  soyî so cwårtî (mot d' soyeu): dibiter ene tronce dins ene soyreye, après l' aveur côpé e cwate.
  5. cwårtî gårni: cwårtî avou des meubes
    • « Dji m’ marèyereû sins fé pus longue intrêye »
      dihéve-dj’ ine fèye à m’ bèle mére à div’ni
      « Mins wice volez-v’ qui dj’ vâye avou vosse fèye
      dji n’ troûve nin minme on p’tit qwårtî gårnî »
      Joseph André, È grunî di m’ bèle-mére.

Parintaedje

[candjî]

Ortografeyes

[candjî]
Après 1900, foû rfondou (Feller, Feller ricandjî, nén Feller) :

Ratournaedjes

[candjî]
atroclaedje di måjhones
basstimint
cwårtî gårni