dobe

Èn årtike di Wiccionaire.
Sauter à la navigation Sauter à la recherche

Flag of Wallonia.svg Walon[candjî]

Etimolodjeye[candjî]

Tayon-bodje latén « duplus » («deus côps ossu grand»).

Prononçaedje[candjî]

Addjectif[candjî]

singulî pluriyal
omrin dobe dobes
femrin atribut dobe dobes
femrin epitete
(todi padvant)
dobe dobès

dobe o & f (come addjectif djondrece, todi metou padrî l’ no)

  1. fwait(e) deus côps.
    • Comint fjhoz, so voste éndjole po on dobe sorlinaedje ?
    • I vos fåt fé ene dobe clitche avou vosse sori po moussî dins l’ ridant.
  2. foirt (fwait d’ deus bokets, u fwait a deus côps).
    • I lyi fåt dedja des berikes a dobe veule.
    • Del dobe bire.

Ratourneures[candjî]

  1. serer l’ ouxh a dobe sere : tourner deus côps l’ clé.
  2. dobe muret, dobe carantin, dobe djalofrene : sôre di fleurs des cortis, avou deus fleurs sol minme montant.
  3. dobe simele : simele fwaite di deus coûtches.
    • Des solés a dobès smeles.
  4. des solés a dobe costeure: ricozous deus côps.
  5. aveur, mete on dobe kinet, on dobe couyon, ene dobe coye, ene dobe crole : (cwårdjeu : coyon) èn nén fé on pli, dabôrd k’ on-z aléve ; li ci ki marke radjoute deus royes (deus lenes), sol "ruslî" a 7 royes la k’ on mete les rzultats.
    • Si vs continouwez, vs åroz ene dobe coye.
  6. èn ome a dobe vizaedje : ki bawe avou les tchéns et hoûle avou les leus.
  7. dobe betchete: (croejhete) deus betchetes ene dirî l’ ôte (disco-, re-, ac-).
  8. dobe U : doblu.

Ratournaedjes[candjî]

fwait deus côps
serer l’ ouxh a dobe sere
ene dobe coye, evnd.

Sustantif[candjî]

singulî pluriyal
dobe dobes

dobe o.

  1. li dobe: deus côps ostant.
    • Ût, c' est dobe di cwate.
    • I nd a l' dobe di mi.
    • I m' a fwait payî l' dobe do pris.
    • Dji l' inme dipus k' tot å monde, et dj' vôreu bén k' les eures årént l' dobe di sgondes.
    • I fåreut bén l' dobe d' eployîs asteure po rinde råjhon åzès djins ki nos vegnnut trover (F. Barry).
    rl a: radobe.
    F. le double.
  2. coûtche di mousmints metous onk so l' ôte.
    • Bén t' end a des dobes: ti n' pous må d' aveur froed.
    on solea d' deus dobes : on foirt tchôd solea.
    • Enute, el solea lurè d' deus dobes.
    rl a: lure les cwate soleas.
  3. onk des fis d' on fyi.
    do tchetea di shijh dobes : do fyi d' coibjhî avou shijh brantches.
  4. sicrijhaedje fwait deus côps.
    • Dji wåde todi l' dobe des akes do notåre.
    F. double, duplicata, copie.
  5. (cwårdjeu) fijhaedje di tos les plis.
    • Dj' ans fwait ene dobe.
    • Il ont fwait dobe.
    • Nos avans fwait deus dobes en erote.
    schaper l' dobe :
    a) fé on pli å dierin moumint, po-z espaitchî les ôtes di les fé tos.
    On dit eto: rischeure.
    b) vini djusse a pont po schaper des djins d' on mwais cwårt d' eure. F. intervenir juste à temps, judicieusement.
  6. (mot d' verreye) veule di fniesse 4 mm sipès.
    dimey dobe : veule di fniesse, 3&nbps;mm sipès.
  7. dobe vôte (pacô fwaite avou del boûkete), avou del makêye å mitan, et k' on magne bén tchôde (especiålité di Nivele, di Bince).
    • Les aclots mindjèt voltî des dobes l' ivier.
    • Dj' a trové des dobes di Bince; dj' els alans sayî.
    rl a: crås froumadje, betchiye.
    Catrene a dobe : dobe di Bince.
  8. usteye do coibjhî.
    F. pince à monter.
  9. (v.m.)
    a) viye pîce di manoye d' on cinteme.
    • Deus dobes, ça fwait ene çanse, et dijh dobes on gros sô.
    rl a: djigot, djigue.
    b) viye pîce di manoye valant l' cwårt d' on sô.
    • Shijh dobes, c' esteut on sô et dmey.
  10. fé les dobes (mot d' sôteuse al coide) potchî hôt assez po leyî passer deus côps l' coide.

Parintaedje[candjî]

Mots d’ aplacaedje[candjî]

dodobe