Aller au contenu

idêye

Èn årtike di Wiccionaire.

Walon (Rifondou)[candjî]

Etimolodjeye[candjî]

Tayon-bodje latén « idea », lu-minme do bodje vî grek « ἰδέα », idéa («cogne d' ene sacwè»).

Prononçaedje[candjî]

Sustantif[candjî]

singulî pluriyal
idêye idêyes

idêye femrin

  1. sacwè k' on pinse.
    • Pocwè so ene macsådêye idêye
      Kitoirtchî des vers pitiveus ?
      Martin Lejeune (fråze rifondowe).
    • Kéne drole d’ idêye ourit s’ feme Madjene :
      Ele tchåfe li gros fier ås bolenes
      Et po mî rsouwer si mamé
      Vzel ristind so les cwate costés Jean Levaux, ratournant Simon et Linåd (fråze rifondowe).
  2. rizultat k' on pinse î ariver.
    • Voste idêye, c' est di fé ene ôte pitite gazete po rén, dabôrd ?
    • Li monse esteut la: c' esteut ene masse di cråxhe tote plinne d' ouys, di boutches et d' bourlotes, avou des bresses ki sbritchént ene miete shuvant si idêye Jean-François Brackman (fråze rifondowe).
    • Dj' a po totes les djonnès feyes
      ki sont sudjetes a pixhî
      po s' waeranti d' esse tchavêyes
      Ene tchandele po lz ecråxhî
      C' est ene tchandele a l' idêye
      Ki l' cene k' ecråxhe ses idêyes
      Est seur d' atraper l' froyon
      Li camrade dè l'joie, Chanchet Barillié, 1852 (fråze rifondowe).
    • Avou l' idêye d' astamper e walon ene essegne d' emacralaedje, on-z a ramexhné troes paroles k' avént l' cogne et l' oumeur k' i faleut: harlake, marlou eyet macrale, po fé "harloucrale" Albert Maquet (fråze rifondowe).
  3. manire di vey li monde k' ont puzieurès djins.
    • Sol pî sol tchamp, Djan-Luk va rvanter l’ idêye ki l’ kesse do scrijhaedje do walon a trové ene rexhowe « definitive » avou l’ sistinme Feller. — Lucyin Mahin, Ratacaedje, Li Rantoele,  88, 2019.

Ratourneures[candjî]

  1. awè l’ idêye / awè idêye / awè dins l’ idêye
  2. aveur ene pitite idêye (po)
  3. a mi idêye
  4. cwand il a ene idêye e l’ tiesse, i n’ l’ a nén e cou ou : cwand il a ene idêye e l' tiesse, i n' l' a nén ôte pårt
  5. candjî d’ idêye come di tchmijhe

Parintaedje[candjî]

Mots d’ aplacaedje[candjî]

Sinonimeye[candjî]

Ortografeyes[candjî]

Après 1900, foû rfondou (Feller, Feller ricandjî, nén Feller) :

Ratournaedjes[candjî]

sacwè k' on pinse
rizultat a-z avinde