ônea
Etimolodjeye
[candjî]Tayon-bodje latén « alnus » (ône, ônea) avou l’ cawete « -ea ».
Prononçaedje
[candjî]- AFE :
- diferins prononçaedjes : /oː.ˈnja/ /õ.ˈnɛː/ /ɔ̃.ˈnɛː/ /õ.ˈnæː/ /u.ˈnja/ /oːl.ˈnja/ /oːʀ.ˈnja/ /oːʀ.ˈɲa/ (betchfessî ea) (betchfessî ô)
- prononçaedje zero-cnoxheu : /õ.ˈnja/
- Ricepeures : nén rcepåve
Sustantif
[candjî]| singulî | pluriyal |
|---|---|
| ônea | ôneas |
ônea omrin
- (åbe) åbe del famile des beyôles, ki crexhe sol boird des aiwes, ki l’ sincieus no, c’ est : Alnus spp.
- On côpe les ôneas po fé des bwès d' fosse.
- Avou do bwès d' ônea, on fwait des shabots.
- Inte les rampioûles et les ôneas,
La wice ki l' mårtea d' diåle zimtêye,
Li rew, tot catournant, potchtêye
Viè les pindêyes di Comblinea. — Joseph Mignolet, "Fleûrs di prétins", p.70 (1929), "Li rèwe" (1926) (fråze rifondowe). - L' Ônea ki vs veyoz la tot ctoirtchî dvins ses coxhes,
Et ki s' clintche padzeu l' rew ki passe tot glawzinant ;
S' a si télmint sôlé del friscåde di s' corant
K' il est divnou fôkak et n' est pus a ricnoxhe. — Louis Lagauche, L'aimant, (1947), p. 74 (fråze rifondowe). - I vikéve avou s' sour, e li ptite cinse k' est acwateye å boird del Yene, padrî troes vîs ôneas tot tchabotés. — Marcel Hicter (fråze rifondowe).
- Gn a deus agaesses ki djouwèt al copete des ôneas. — Serge Fontaine (fråze rifondowe).
- On plantéve des ôneas sol boird des sapinires, po les waeranti do froed. — Motlî d’ Tchonveye (fråze rifondowe).
- L' aiwe coreut so les doyes des ôneas et rdjibler so les pires. — Lucyin Mahin, dins l' novele «c' est todi l' aiwe ki doime ki neye» (fråze rifondowe).
- bwès di ci åbe la.
Ratourneures
[candjî]- carote d' ônea : pårteye di l' ônea ki poite ses sminces. F. cône de l'aulne.
- may d' ônea, dji t ' dilai (may d' ônê, dji t' dilê) : uzance di planter, e moes d' may des ptits åbes (lomés des may) divant l' ouxh des cmeres, et k' tchaeke sôre d' åbe a ene sinifiance, vochal: on n' vout pus rwaitî ci crapåde la.
- l' ônea erprotche å frinne d' awè vindou si åme å diåle por lu polou broûler vete : paski li frinne broûle åjheymint, minme plin d' seuve, dabôrd ki l' ônea prin målåjheymint, cabén estant tot setch (O4).
Parintaedje
[candjî]Mots d’ aplacaedje
[candjî]
Rilomêye do mot
[candjî]Li mot dins on tite di live, di gazete, di soce, di marke
- tite d' on rimea da Louis Lageuche eplaidî e 1949 e « L'inmant »
Ortografeyes
[candjî]Après 1900, foû rfondou (Feller, Feller ricandjî, nén Feller) :
E rfondou walon :
