djesse

Walon (Rifondou)

Etimolodjeye

Tayon-bodje latén « gestus » (djesse, mouvmint) eyet tayon-bodje latén « gesta » (paskeye di teyåte) k' a dandjreus assaetchî l' djinre femrin possibe po tos les sinses.

Prononçaedje

• AFE :
  • diferins prononçaedjes :
    • /d͡ʒɛs/
    • (pa rfrancijhaedje) /ʒɛs/ (minme prononçaedje cåzu pattavå)
  • prononçaedje zero-cnoxheu : /d͡ʒɛs/
• Ricepeures : nén rcepåve

Sustantif

singulî	pluriyal
djesse	djesses

djesse omrin et femrin

1. (mot d’ fiziolodjeye) mouvmint fwait avou l' coir.
   • Co l’ minme farce, vis di-dj’. Mi blanc fi, on blanc fi insi ! (djesse po mostrer l’ groxheur do crin marin) e deus bokets come si ç’ ouxhe sitou on coron d’ blanc fi ! — Henri Simon, «Sètche, i bètche !» divins «Quatre comédies liégeoises» da Jean Haust (1936), 1889, p.38 (fråze rifondowe).
   • On n’ oiza nén waitî bråmint
     Les fårces do Tigue et d’ l’ Oûsse, eyet des ôtès biesses,
     K' on n’ sinteut nén voltî leus djesses — Léon Bernus, ratournant Les biesses acsûte del pesse da Lafontinne (fråze rifondowe).
   • Adon, ene feye sol bresse di nosse pere,
     Onk après l' ôte nos djesses plaijhèt ;
     Et pårén, mårene et grand-mere
     Tronnèt d' djoye divant nos ehins. — Jean Dessard, D'ine cohe so l'aute, 1939, p.57, A l’êreûre dèl vèye (1919) (fråze rifondowe).
   • L' tango walon,
     (…)K' on eterprind avou soplesse
     Sins djamåy fé des crombès djesses — André Hancre (fråze rifondowe).
2. istwere po fé rire.
   • Les Moncrabeaucyins estént tertos des bons vicants ki veyént voltî les djesses et les bons spots d' amon nozôtes — Charles Massaux (fråze rifondowe)..
3. (e l’ eglijhe catolike) istwere d' on sint, d' ene sinte, djouwêye a môde di teyåte.
   • Il ont djouwé l' djesse da sinte Djulyinne.

Ratourneures

1. ni fjhoz nén totes vos djesses
   • TÅTÎ (a pårt a s' sour). - Va-z è, va ! T' e-st èn ågne ! Ti n' ti honteyes po rén !
     TONTON (a pårt a s' fré). - Ké måleur gn a t i la ? Ni fjhoz nén totes vos djesses !
     TÅTÎ (a pårt a s' fré). - Ké måleur gn a t i la ? Ni fjhoz nén totes vos djesses !
     TÅTÎ (a pårt a s' sour). - K' a t i mezåjhe k' on s' fwaiye passer tos deus po biesses ?
     TONTON (a pårt a s' fré). - S' on l' est portant ?
     TÅTÎ (a pårt a s' sour) - Bouxhale ! — Édouard Remouchamps, Tåtî l’ Pèriquî, 1884, Ake I, Sinne XI, v. 184-187 (fråze rifondowe).

Sinonimeye

istwere po rire Loukîz a : « kénte »

• kénte
• paskeye

Omofoneye possibe

• djasse (djèsse après Djumet, loukîz l' coviete di Å tins des djasses et des tourpenes)

Rilomêye do mot

Li mot dins on tite di live, di gazete, di soce, di marke

• Li djesse sinte Djulene: on scrijhaedje da Djôzef Calozet

Ratournaedjes

mouvmint do coir

• Francès : geste ^(fr) omrin

istwere po fé rire

• Francès : blague ^(fr)

istwere d' on sint djouwé å teyåte

• Francès : geste ^(fr) femrin