ratni

Walon (Rifondou)

Etimolodjeye

Do viebe « t(i)ni » avou l’ dobe betchete « ra- » di raprepiaedje des viebes; çou ki dene on mot avou l’ cawete d’ infinitif « -i » des viebes.

Viebe

Djin et tins	Codjowa
Cåzant Ind. pr. (dji, dj’)	ratén
Atôtchî(s) Ind. pr. (vos, vs)	ratinoz
Cåzants Ind. pr. (nos, ns)	ratinans
Rwaitants Ind. pr., nam. (i/il, ele/elle)	rategnnut
Cåzant Ind. fut. (dji, dj’)	raténrè
Cåzant D.I.E. (dji, dj’)	ratineu
Cåzant Suddj. pr. (ki dji, dj’)	rategne
pårt. erirece (dj’ a, vos av)	ratnou
Ôtes codjowaedjes	come v(i)ni

ratni

(v. sins coplemint) tini après lu (po n' nén leyî ndaler).
- Dji ratneu l' roufion, mins i vleut tofer aprepyî des biesses.
- I khagne ses lepes come po ratni l’ shofla ki s’ è vout scheure. — Arthur Xhignesse, Boule-di-Gôme, 1912, p.17 (fråze rifondowe).
(v. sins coplemint) espaitchî (ene sakî) di fé çou k' ele vout fé.
- Mins vos årîz dit ki l’ Signeur
  Ni voleut nén dishazi l’ tchinne
  Ki ratneut ses fis dvins l’ broûlî. — Joseph Vrindts, Vîx Lîge, 1901), p.85, “Li Vôye di l’Eglise” (fråze rifondowe).
- L' oraedje råye et cfroxhe tot cwè l' ratént — Henri Bragard (fråze rifondowe).
(viebe å prono) s’ agritchî.
- On bea djoû, vla k' i tént so djambes !
  Mins pa måleur, il est sins nolu !
  Astipé conte li grande paroeze
  Wice k' i s' ratént di les deus mwins,
  I voet dvant lu l' bea grand fåtûle
  Tot emey l' tchambe : Diu, ké moumint ! — Martin Lejeune, Œuvres lyriques du poète wallon Martin Lejeune, p.144, « Lès prumîs pas » (fråze rifondowe).
- Li promèsse qui Biètrand v’név dè fer å comte di Roanes, l’aveût blèssî à mwért, à tél’pont qui s’divév rat’ni åx coh’s po n’nin d’fali so l’vôye. — Joseph Mignolet, Li payîs dès sotês, (1926), p.41.
(viebe å prono) fé ene foice po n' nén fé ene sacwè.
- Come dji vs a dit, cwand m' vineut ene idêye
  Ki djel dijheu, k' dji n' m' è poleu ratni,
  Insi, lijheus, vos avoz bén dvou vey
  Ki dji n' a nén minti. — François Barillié, Li camarad′ dè l'joie, 1852, Li Li prouve, p.109 (fråze rifondowe).
- Si dj' l' a veyou ? Vos l' poloz dire,
  Respond Djan tot s' ratnant do rire,
  Dji l' a veyou come dji vs voe la. — Joseph Kinable, Les crostillons (1889), "L’agilité del baronne", p.15 (fråze rifondowe).
- Ca l’ cisse ki rawåde si suzete,
  Ni s’ pout gote ratni do xhaxhler. — Joseph Vrindts, Pâhûles rîmês, (1897), «Li r’sinmeu d’suzettes», p.134 (fråze rifondowe).