swele

Èn årtike di Wiccionaire.
Sauter à la navigation Sauter à la recherche
påte

Flag of Wallonia.svg Walon[candjî]

Etimolodjeye[candjî]

Tayon-bodje patwès latén * «secale» (minme sinse).

Prononçaedje[candjî]

Sustantif[candjî]

singulî pluriyal
swele sweles

swele o.

  1. (plante) dinrêye avou on longou strin et on ptit fén grin, ki vént bén dins les pôvès teres (såvlon et edjåjhe), e sincieus latén : Secale cereale.
    • E l' Årdene, dinltins, on n' magnive ki do pwin di speate u do pwin d' swele.
    • Avou li strin d' swele, on fjheut des toets et des tchetoeres.
    • On seméve sovint do swele dins les trucreyes
    • On dnéve do setch swele a respirer ås tchvås k' avént les brontches tcherdjeyes.
    • On-z ecråxhive les coshets avou do swele Motlî d’ Tchonveye (fråze rifondowe).
    • I n' magnèt k' do pwin d' swele et des canadas Motî d’ Djivet (fråze rifondowe).
    • On fjheut des loyéns po loyî les djåbes avou do strin d' swele
    • Li pwin d' swele est pus macasse kel pwin d' frumint Motî del Fagne et del Tieraxhe (fråze rifondowe).
    • Po l' awousse, li fåtcheu esteut shuvou pa ses aidants ki rlevént l' djavea, el coûtchî so on loyén fwait avou do strin d' swele et î fé des djåbes G. Michel (fråze rifondowe).
    • Nosse Batisse est d' bén måva pwel; l' oraedje d' ersè, ça frè co flaxhî les sweles (Georges Themelin).
    • On ledjir vint caressive ses croles, coleur di swele bén meur H. Matterne (fråze rifondowe).
  2. pwin fwait avou les grins di ç' plante la.
    • I viként d' grayons et d' swele, si on pout apler ça s' nouri Motî do Virwin (fråze rifondowe).

Ratourneures[candjî]

  1. Li swele voet voltî s' mwaisse eraler u : i fåt kel swele vos voeye raler cwand vos l' avoz semé : I nel fåt nén rcatchî dtrop.
  2. Li swele ès seme dins l' poussire, eyet l' grin dins les broûs : El fåt semer cwand i fwait setch.
  3. fé pesteler l' swele påzès biesses : ancyinne tecnike ki replaecive li rôlaedje, po kel swele ki leve sitokele.
  4. djus d' swele : peket.
Waessin mape.jpg

Mots d’ aplacaedje[candjî]

swele-frumint

Sinonimeye[candjî]

rigon, waessin, blé, grin

Dizotrins mots[candjî]

Sipårdaedje do mot[candjî]

Basse Årdene (Coutchant), w. do Mitan (Nonne), w. do Coûtchant (Nonne)

Ortografeyes[candjî]

E li scrîta (1100-1600) :
Après 1900, foû rfondou (Feller, Feller ricandjî, nén Feller) :
Li mot n’ est nén dins : R13

Ratournaedjes[candjî]

± Secale cereale

Waitîz eto[candjî]

Wikipedia-logo-v2.svg Lére l’ årtike swele so Wikipedia