tchame

Èn årtike di Wiccionaire.
Aller à la navigation Aller à la recherche

Flag of Wallonia.svg Walon (Rifondou)[candjî]

dalaedje.gif Cisse pådje u ci hagnon ci est co a scrire, u a mete d’ adrame. Si vos avoz des cnoxhances so l’ sudjet, vos l’ ploz fé vos-minme.
Rowe di tchår wa.jpg

Etimolodjeye 1[candjî]

Tayon-bodje gayel «cambo» (ki toûne).

Sustantif[candjî]

tchame f.

  1. (mot des tchårlîs et des tcherons)
  2. (v.v.m. d' tchårlî, di cinsî, di tcheron) tchaeke des årvolowès pîces di bwès ki fjhèt l' djante des rowes di bwès, sotnowes på bindadje di fier, et ki s' astokèt so les rais.
    • Les rowes di tchår avént shijh tchames, les cenes di berwete, cwate.
    • Po fé ene rowe, li tchårlî fwait des rais, on moyoû et des tchames Émile Pècheur (fråze rifondowe).
    • I fåt ene tchame po deus rais.
    On dit eto: djante.
    F. jante de bois.
    sitoker ene tchame : î emantchî les rais. Po stoker ene tchame, on xhorlêye les tchames avou l' xhore (ramexhné pa J. Haust).
    aveur li dos come ene tchame : esse vôssé do dos, copurade cwand on dvént vî.
    • D' ene pitite feme foirt vôssêye, on dit: avou s' dos, on freut ddja ene bele tchame (ramexhné pa Émile Pècheur (fråze rifondowe).
  3. tchame d' on pousse rond soûmint d' on pousse, k' on bastixh li sponte dissu.
  4. tchame d' on sployon bwès ki toûne å dvant do sployon, la k' on clawe li fier.
    aveur ene sacwè e tchame : aveur ça ki toûne dins l' tiesse (come des tchames metowes ene dirî l' ôte po fé ene rowe).
    • Ciste idêye la, c' est ene idêye ki nel cwite nén; il a ça e tchame Guy Belleflamme (fråze rifondowe).
    On dit eto: e trexhe.
    F. idée fixe.

Parintaedje[candjî]

Sipårdaedje do mot[candjî]

w. do Mitan, w. do Levant, Basse Årdene


Etimolodjeye 2[candjî]

Etimolodjeye 3[candjî]

tchame 3 [f.n.] al tchame: sins k' on n' s' î atinde. On m' a vnou prinde al tchame (H. Forir). I nd esteut a si dmander çou k' faleut fé cwand ene novele ariva al tchame: li curé d' Croupet, on gros viyaedje so les hôteurs di Mouze, aveut morou del nute (J.P. Dumont). Etimolodjeye: sitindaedje do sinse di tchame#Etimolodjeye 1 (come ene sacwè k' on rescontere å tournant d' on pazea ki craweye).

Etimolodjeye 4[candjî]

tchame 4 [f.n.] 1. djeu d' efant, k' on djouwe a cénk, dins on cwåré, onk dins tchaeke coine, et l' cénkinme å mitan; les cis des coines cwitèt leu plaece padrî l' dos do ci do mitan, ki saye d' elzès sorprinde, et si stitchî dins ene vude coine. On n' djouwe nén lontins al tchame (H. Forir). F. quatre coins. 2. djeu d' efant k' on court a cawêye, les mwins so les spales do ci di dvant; u a môde di cråmignon, e si dnant l' mwin. Li prumî craweye et fé tourner l' cawêye, et les dierins dvèt tchamter (roter cron), et kécfeye toumèt (çou ki fwait rire les ôtes). On creye "tchame tchame (oujhea) po tot". Etimolodjeye: bodje gayel "cambo" (ki toûne), les efants corèt e tournant; rl a: tchame. | tchamoe [o.n.] djeu d' tchame, mins avou shijh, u ût djouweus, metou des deus costés d' on cwåré å mitan. Li djoweu 1 do camp A court å mitan et rvént dins s' camp (i fwait ene coûsse del cogne d' ene tchame), mins li djouweu 1' do camp B court après lu; totossu rade, li djouweu 2 do camp A saye di racsure 1', evnd. Disfondowes: tchamwè, tchamou.