tchame

Èn årtike di Wiccionaire.
Aller à la navigation Aller à la recherche

Flag of Wallonia.svg Walon (Rifondou)[candjî]

Etimolodjeye 1[candjî]

Tayon-bodje gayel « cambo » (ki toûne).

Sustantif[candjî]

singulî pluriyal
tchame tchames

tchame femrin

  1. (vî mot) (mot des tchårlîs et des tcherons) tchaeke des årvolowès pîces di bwès ki fjhèt l’ djante des rowes di bwès, sotnowes på bindadje di fier, et ki s’ astokèt so les rais.
    • Les rowes di tchår avént shijh tchames, les cenes di berwete, cwate.
    • Po fé ene rowe, li tchårlî fwait des rais, on moyoû et des tchames. Émile Pècheur (fråze rifondowe).
    • I fåt ene tchame po deus rais.
Ratourneures[candjî]
  1. sitoker ene tchame : î emantchî les rais.
    • Po stoker ene tchame, on xhorlêye les tchames avou l’ xhore. — ramexhné pa J. Haust (sourdant a recråxhî) (fråze rifondowe).
  2. aveur li dos come ene tchame
  3. tchame d’ on pousse : rond soûmint d’ on pousse, k’ on bastixh li sponte dissu.
  4. tchame d’ on sployon : bwès ki toûne å dvant do sployon, la k’ on clawe li fier.
  5. aveur ene sacwè e tchame
  6. al tchame
Parintaedje[candjî]
Sinonimeye[candjî]
Sipårdaedje do mot[candjî]

w. do Mitan, w. do Levant, Basse Årdene

Ortografeyes[candjî]
Après 1900, foû rfondou (Feller, Feller ricandjî, nén Feller) :
  • tchame : E1
Ratournaedjes[candjî]
tchame

Etimolodjeye 2[candjî]

Stindaedje di tchame (1) (ki toûne), mins avou on sinse å rvier, ki n’ toûne nén foirt bén, k’ a des crons råjhonmints.

Sustantif[candjî]

singulî pluriyal
tchame tchames

tchame omrin

  1. onk ki djåze bråmint, k’ enonde tofer ene trope di djins, k’ elzès fwait rire.
    • tchame èç-n ome la !
    • C’ est ddja on tchame, saiss, ci-la.
    • Gn aveut nén on tchame come lu po raconter ene paskeye.
  2. onk ene miete drole.
    • Gn a todi on tchame ki dit sacwants biestreyes ; et l’ guide s’ enonde po fé des esplikêyes. André Henin (fråze rifondowe).
Sinonimeye[candjî]
Ortografeyes[candjî]
Ratournaedjes[candjî]
onk ki djåze bråmint et fé rire les djins
onk ene miete drole

Etimolodjeye 3[candjî]

Stindaedje di tchame (1) (ki toûne), les efants corèt e tournant.

Sustantif[candjî]

tchame femrin todi singulî

  1. djeu d’ efant, k’ on djouwe a cénk, dins on cwåré, onk dins tchaeke coine, et l’ cénkinme å mitan ; les cis des coines cwitèt leu plaece padrî l’ dos do ci do mitan, ki saye d’ elzès sorprinde, et si stitchî dins ene vude coine.
    • On n’ djouwe nén lontins al tchame. Motî Forir (fråze rifondowe).
  2. djeu d’ efant k’ on court a cawêye, les mwins so les spales do ci di dvant ; u a môde di cråmignon, e si dnant l’ mwin. Li prumî craweye et fé tourner l’ cawêye, et les dierins dvèt tchamter (roter cron), et kécfeye toumèt (çou ki fwait rire les ôtes). On creye « tchame tchame (oujhea) po tot ».
Parintaedje[candjî]
Ortografeyes[candjî]
Après 1900, foû rfondou (Feller, Feller ricandjî, nén Feller) :
  • tchame : E1
Ratournaedjes[candjî]
tchame (sinse 1)