foice
Etimolodjeye
[candjî]Tayon-bodje latén « fortia », lu-minme di l' addjectif «fortis», adon racuzinåve avou espagnol « fuerza » et l' itålyin « forza ».
Prononçaedje
[candjî]- AFE :
- diferins prononçaedjes : /fwas/ /fwɛs/ /fwaːs/ /foːʀs/ /fɔ̃ʀs/ /fuːs/ /fuːʀs/ (betchfessî oi)
- prononçaedje zero-cnoxheu : /fwas/
- Ricepeures : nén rcepåve
Sustantif
[candjî]| singulî | pluriyal |
|---|---|
| foice | foices |
foice femrin
- capåvté do ci k' est foirt, del cene k' est foite.
- Alez! Si dj' aveus l' foice, vs årîz-t-ene pingneye — Édouard Remouchamps, Bultén del Societé d' Lidje, Bulletin de 1858, «w:Li savtî», 77-143 (fråze rifondowe).
- Il a bea fé l' cråne et nos håyner ses foices,
Li måleur pout l' ewalper dvins s' cafu. — Martin Lejeune, Œuvres lyriques du poète wallon Martin Lejeune, p. 110, "Ås vîs djônês" (fråze rifondowe). - Cwand l’ palasse del fatålité
Nos vént prinde a pårt, nos ravôteye,
Nos n’ avans nén pus onk ki l’ ôte,
Ni l’ foice, ni l’ pouvwer do rbouter
Li måleur ki nos acåbele. — Joseph Vrindts, Vîx Lîge, (1901), p.12, “Li Bonne Chance fait tot” (fråze rifondowe). - Tant k' dj' end årè l' foice, ca çoula m' revinte, dj' el brairè djourmåy come on franc Walon — Émile Wiket, Frûzions dè coûr, p.168 (fråze rifondowe).
- A l’ årvier, li prumire bouye di nos politicyins divreut esse do refoircî li sintimint nåcionål walon, li firté walone, come foice po-z enonder li rnovea del societé walone tote etire — Lorint Hendschel.
- efoirt, saye k' on fwait po-z ariver a åk, et k' c' est nén åjhey (sortot dvins l' vierbire « fé ene foice »).
- Cwand l' pexhon esteut ene idêye gros, i vs fåreut vey kimint ki l' rapexheu s' kitråynéve po dire del fé passer tot etir e s' buzea. I s' kitoirtchive et fjheut des foices tot parey k' alaxhe sitronner — Jean Lejeune di Djoupeye, Avå trîhes èt bwès, p. 180 (fråze rifondowe).
- Po n' nén meskeure mi coraedje a m' patreye
Dj' end a ndalé po dner mes foices ôte pårt. — Louis Lagauche, L'aimant, (1947), Li tchanson d’ l’aveûle, p. 154 (fråze rifondowe).
- (fizike) exhowe ki pout fé bodjî ene sacwè.
- Li foice del djalêye. — Motî Forir (fråze rifondowe).
- Li foice do poure, do vint, di l' aiwe. — Motî Forir (fråze rifondowe).
Ratourneures
[candjî]- a foice
- a foice di
- a foice ki
- a tote foice
- di foice
- Nacer Abuzayid fourit dismaryî d' foice pa on tribunå a cåze k' il aveut stî djudjî come pardjureu. — Lucyin Mahin.
- di totes ses foices
- èn nén cnoxhe ses foices : dijhêye a ene sakî k' a spiyî ene sacwè télmint k' il a bouté dsu.
- F. il ne connaît pas l'étendue de ses forces.
- esse di foice
- prinde des foices, riprinde des foices
- fé ene foice
- fé ene foice so lu-minme
- foice di
- foice ki
- li foice di l’ adje
- si fé dner d’ foice
Parintaedje
[candjî]
Loukîz a : « foirt »
Mots d’ aplacaedje
[candjî]Ortografeyes
[candjî]Après 1900, foû rfondou (Feller, Feller ricandjî, nén Feller) :
