lådje

Walon (Rifondou)

Etimolodjeye

Do latén largu-, minme etindmince, come li tålyin et spagnol largo, li catalan, occitan, roumin, roumantche larg, francès ey inglès large, des ôtes lingaedjes romans largu etch.

Prononçaedje

AFE :
- diferins prononçaedjes : /loːt͡ʃ/ /laːt͡ʃ/ /lɔːt͡ʃ/ /loːʀt͡ʃ/ /laːʀt͡ʃ/ (betchfessî å)
- prononçaedje zero-cnoxheu : /lɔːt͡ʃ/
Ricepeures : nén rcepåve

Addjectif

	singulî	pluriyal
omrin	lådje	lådjes
femrin atribut	lådje	lådjes
femrin epitete (todi padvant)	lådje	lådjès

lådje omrin et femrin (come addjecif djondrece, todi metou padvant l’ no)

k’ a del sitindêye, d’ on costé a l’ ôte.
- Mi tchapea k' est trop lådje, djel frè rastroeti. — Motî Forir (fråze rifondowe).
- Nosse tchambe est dijh pîs lådje. — Motî Forir (fråze rifondowe).
- Vosse toele a ene ône et ene cwåte di lådje. — Motî Forir (fråze rifondowe).
- Ses bresses sont pus longs,
  Ki des pîces a houbion,
  Et si stoumak ridoxhe,
  Cwand ele drouve divant vos,
  S' lådje boke po dire on mot,
  On ôreut voler ene moxhe. — Jean Bury, Joyeux rèspleus, (1899), "Po plaire à Nanèsse" (fråze rifondowe).
- Ene lådje finiesse wice k' on-z a håyné des solés. — Joseph Mignolet, Milionêre !, (1934), p.2 (fråze rifondowe).
(pus stroetmint) foites et grosses (tot djåzant di spales).
- Il a des lådjès spales. — Motî Forir (fråze rifondowe).
- Dji m' va tirer. Vos brocroz foû et vos diroz ki l' ome ås lådjès spales s' a oisté l' veye après k' åye ricnoxhou ses fåtes. — Paul-Henri Thomsin, ratournant Maigret èt l’danseûse d’å Gai-Moulin, 1994, p. 38 (fråze rifondowe).
ki dene voltî des cwårs.
- Aveur ene lådje consyince. — Motî Forir (fråze rifondowe).

Ratourneures

Parintaedje

Mots d’ aplacaedje

Sinonimeye

(å rviè d' long) : lêye
(ki dene voltî des cwårs) : midone
(mousmint ki n’ sere gote) : plantiveus

Contråve

(ki n’ a nole grandeur, di hintche a droete) : stroet
(ki n’ dene nén voltî des cwårs) : tchitche, crantchou
(mousmint ki sere) : stroet, serant, splincant

Fås amisse

L’ inglès « large » vout puvite dire « grand ».

Ortografeyes

Divant 1900 :

lâch : E203 ^(lére)

Après 1900, foû rfondou (Feller, Feller ricandjî, nén Feller) :

E rfondou walon :

lådje : R10 ^(lére), R13

Ratournaedjes

k’ a del grandeur, di hintche a droete

Arabe : واسع ^(ar) = واسِع =‎ wâsi3
Arabe marokin : 3eri8 (3eriD) =‎ عريض omrin; 3eri8a (3eriDa) =‎ عريضة femrin
Almand : breit ^(de)
Inglès : wide ^(en)
Espagnol : ancho ^(es) omrin, amplio ^(es) omrin; ancha ^(es) femrin, amplia ^(es) femrin
Francès : large ^(fr)
Neyerlandès : wijd ^(nl), breed ^(nl)