manaedje

Walon (Rifondou)

Etimolodjeye

Bodje « man- » (!!! a-z aveuri) avou l’ cawete « -aedje ».

Prononçaedje

• AFE :
  • diferins prononçaedjes : /ma.ˈnɛt͡ʃ/ /mɛ.ˈnat͡ʃ/ /mwɛ̃.ˈnat͡ʃ/ /mwɛ̃ʀ.ˈnat͡ʃ/ /mwɛ̃.ˈnaːt͡ʃ/ (betchfessî ae).
  • prononçaedje zero-cnoxheu : /ma.ˈnɛt͡ʃ/

Sustantif

singulî	pluriyal
manaedje	manaedjes

manaedje omrin

1. Cope di djins marieyes.
   • On manaedje c' est on rashonnaedje di deus djins ki dvèt sopoirter des sitouwåcions k' i n' årént nén viké s' il årént yeu dmoré tchaeke di s' costé — Louis Baijot (fråze rifondowe).
2. plaece wice k' i dmorèt, måjhon.
   • A falou k' i vindaxhe si manaedje — Sintake Rimåke (fråze rifondowe).
   • Mins come ele aveut des parints,
     K' estént pôves divins leu manaedje,
     Ki s' mame si trovéve sins d' tot rén,
     Et ki s' pere esteut sins ovraedje,
     I sondjént : — Jean Bury, Joyeux rèspleus, (1899), "Li songe d’à Rôse" (fråze rifondowe).
   • A ! Si dj’ aveu des rintes, ou kéke moyén d’ poleur
     Viker sins fé l’ bracneu, dji dmeurreus e m’ manaedje. — Joseph Vrindts, Vîx Lîge, (1901), p.188, “Li Brac’neu” (fråze rifondowe).

Cisse pådje u ci hagnon ci est co a scrire, u a mete d’ adrame. Si vos avoz des cnoxhances so l’ sudjet, vos l’ ploz fé vos-minme.

1. ahesses del måjhone.
   • Il a confondou l' manaedje.
   • Vos dirîz k’ nos deus pôves djubets,
     Vont piede leu manaedje avå l’ rowe. — Joseph Vrindts, Vîx Lîge, (1901), p.29, “On Baguège Jus d’la Mouse” (fråze rifondowe).

   F. ménage, vaisselle.

   sipiyî l' manaedje : broyî ene sacwè k' on-z a dandjî.

   rl a: broye-manaedje.

2. ovraedje po tni ene måjhon nete.
   • Eyet s' manaedje, waitîz l' aler; come ele li sait astårer. — Odon Fabry (fråze rifondowe).

   feme di manaedje : meskene.

   • Ti profitéves d' on moumint d' inatincion del feme di manaedje po fé cure so l' ecnêye deus inglitins — Gilbert Mottard (fråze rifondowe).
3. famile ki vike dzo l' minme toet.
   • Ele fijheut sacwants comissions, pol manaedje, divant di riprinde li wapeur — Bernard Louis (fråze rifondowe).
   • Tchaeke manaedje aveut on polî padrî l' måjhone.
   • Cwand c' est ki l' samwinne est fineye
     On s' rafeye d' esse li leddimwin ;
     Dj' emoenne tot l' manaedje foû del veye
     Houmer l' air ki fwait tant do bén. — Toussaint Brahy, Toussaint Brahy, œuvres wallonnes posthumes, Ji sos st'hûreux di m'pauvrité, avri 1888, p.19 (fråze rifondowe).
     
   • Qwand l’ gros cinsî fait fé s’ mèhenèdje,
     Qwè qu’i ruc’mande a sès ovrîs,
     On lait dès påtes ås pôves manèdjes…
     Et mi, dji prind l’ grain ki d’meûre å drî ! — Martin Lejeune, Œuvres lyriques du poète wallon Martin Lejeune, On såye sès éles, 1895.
   • Pus tård, cwand les shijh eures sounît
     Å bon clokî do viyaedje,
     Dji m' dixhombra d' aler rvey
     Mi feme, mes efants, tot m' manaedje. — Jean Dessard, D'ine cohe so l'aute, 1939, p.18, Matinêye di prétins (1904) (fråze rifondowe).
   • Awè, camaeråde, li lete ki vos m’ dijhoz k’ vos m’ lairoz raveur l’ måjhone po monter l’ manaedje des efants, ci n’ est nén èn egadjmint, paret, çoula ? — Henri Simon, «Janète» divins «Quatre comédies liégeoises» da Jean Haust (1936), 1911, p.134 (fråze rifondowe).
   • C' esteut la k' nos grands-peres, astaplés come des royes,
     Divant l' legne ki blaméve, racontént sins façon
     Å manaedje rapoûlé, les contes et les råvions
     Ki fjhént påmer d' rire ou ki dnént l' tchå di poye. — Louis Lagauche, Mayon, (1923), p. 8 (fråze rifondowe).

   F. famille.

Ratourneures

1. fé bea manaedje
2. {{r|[[fé bon manaedje
3. fé l’ manaedje
4. manaedje di cénk francs u : manaedje ki n' va pus k' so ene fesse u : on manaedje ki va a schî-fesse : cope di djins ki n' s' etindèt pus, la k' on s' margaye tofer.
   • Ça våt mî k' on manaedje di cénk francs wice k' on fwait ene foice po l' efant — Jacques Lefebvre (fråze rifondowe). (tchanté pa Véronique Roba)
5. tchaeconk si manaedje et l' Bon Diu po tertos : i n' fåt nén aler stitchî s' narene dins les manaedjes des ôtes.

Parintaedje

• manaedjreye
• manaedjî, manaedjeu, manaedjmint, manaedjåve
• dismanaedjî, dismanaedjmint

Mots d’ aplacaedje

• broye-manaedje, gåte-manaedje, tribole-manaedje
• feme di manaedje

Rilomêye do mot

Li mot dins on tite di live, di gazete, di soce, di marke

• «On dit k' les manaedjes ni vont pus»: pîce di teyåte da C. Derycke.

Ortografeyes

Après 1900, foû rfondou (Feller, Feller ricandjî, nén Feller) :

• mènadje : G204
• mwînnâdje : C8
• manèdje : E1 ^(lére), G204
• minnâdje : O4

E rfondou walon :

• manaedje : R9 ^(lére), R13

Ratournaedjes

manaedje

• Francès : ménage ^(fr), couple ^(fr)

måjhon

leu la k' on dmeure

• Francès : habitation ^(fr)