rimonter
| avou ene sipotchåve voyale | avou ene divanceye voyale | sipotcheye cogne |
|---|---|---|
| rimonter | ermonter | rmonter |
Etimolodjeye
[candjî]Do viebe « monter » avou l’ betchete « ri- » des viebes
Prononçaedje
[candjî]- AFE :
- prononçaedje zero-cnoxheu : /ʀi.mõ.ˈte/
- Ricepeures : ri·mon·ter
Viebe
[candjî]| Djin et tins | Codjowa |
|---|---|
| Cåzant Ind. pr. (dji, dj’) | r(i)monte |
| Atôtchî(s) Ind. pr. (vos, vs) | r(i)montez |
| Cåzants Ind. pr. (nos, ns) | r(i)montans |
| Rwaitants Ind. pr., nam. (i/il, ele/elle) | r(i)montnut |
| Cåzant Ind. fut. (dji, dj’) | r(i)montrè |
| Cåzant D.I.E. (dji, dj’) | r(i)montéve |
| Cåzant Suddj. pr. (ki dji, dj’) | r(i)monte |
| pårt. erirece (dj’ a, vos av) | r(i)monté |
| Ôtes codjowaedjes | come bouter |
rimonter
- (viebe å coplemint) fé rivni pus hôt.
- Rimonte tes marones po passer l' bî.
- (v. sins coplemint) monter après awè dischindou.
- (Il ont stî a Han a velo) Po dischinde, ça aléve, mins cwand ç' a stî po rmonter.
- Et les ptitès båsheles ? Vos dirîz des princesses
Télmint k’ ele fjhèt l’ hôtinne avou les ptits valets,
Divins les barketes ki dschindént</r>Et ki rmontént… — Jules Claskin, « Jules Claskin : Airs di flûte et autres poèmes wallons », édition critique de Maurice Piron, (1956), « C’èst l’ fièsse », 1912-1913, p.74 (fråze rifondowe). - Mins nos mots da nozôtes, qui scrît e walon, dins cwè çk’ on les tape ? Et si ça sereut on noer pousse ? Et si nos beas cabouyåds clouprént todi pus lon, todi pus fond, si bén qu’ on djoû, gn årè pus nou brut qui rmontrè, et pupont d’ response ? — Lorint Hendschel, Mélanossélidofobîye, 16 di decimbe 2025 (fråze rifondowe).
- (viebe å coplemint) monter co on côp.
- I vlèt rmonter ene ekipe di fotbal.
- Vocial çou k' on pout dire li côp ås djaeyes, mins si dji trouve li boûsse, ele vis pasrè dzo l' narene, Djedjene, et mi dji rmonte mi colebire. — Antoine Bouhon, Les Brixhes da Gèrâ, 1900, sinne X, p.27 (fråze rifondowe).
- Plin come ene basse, påtriyant-st e latén,
Wiyåme rimonte ses grés come s’ aléve a ene tchapele
Tot s’ dijhant dvintrinnmint :
« A ké sint
Va dju mete ene tchandele ? » — Jules Claskin, « Jules Claskin : Airs di flûte et autres poèmes wallons », édition critique de Maurice Piron, (1956), « Wiyême li crustin », 1922, p.105-106 (fråze rifondowe).
- (viebe å coplemint) rifé, après awè dismonté.
- Cwand il a yeu tot tchicté so l' ôrlodje, i n' l' a nén seu rmonter.
- (viebe å coplemint) ritinde li rsôrt d' ene ôrlodje, d' ene monte.
- Djel vou bén croere ki t' monte est arestêye: ti n' l' as nén ddja rmonté.
- (v. å coplemint nén direk eployî avou li dvancete « a ») dater d' on trevén.
- Nos beas, nos haitîs, nos francs, nos djoyeus cramignons, ki l' peupe di Lidje a rovyî po-z aprinde des sots resploes d' Amerike et d' Paris, ki ni lyi djhèt rén a l' åme, et k' i repete ås fiesses come ene xhalêye mecanike ki fwait des curs a vs disteler l' ålouwete, nos cramignons, dis dj', rimontèt d' après Wilmote al Treske do tins d' Tchårlumagne, et al carole. — Joseph Mignolet, Li walon å payîs di Lîdje, (1938), p.17 (fråze rifondowe).
- (viebe å coplemint) fé crexhe on pris.
- DJERÅD (tot-z alant e s' potche). - Vos avoz rmonté vosse pris, li côp passé dji n' a dné k' on franc.
CROUFIER. - Awè, mins cisse feye cial, c' est ene reyussite ki dji vs fwai. — Antoine Bouhon, Les Brixhes da Gèrâ, 1900, sinne X, p.27 (fråze rifondowe).
- DJERÅD (tot-z alant e s' potche). - Vos avoz rmonté vosse pris, li côp passé dji n' a dné k' on franc.
- (v. sins coplemint) (mot d' costire) esse trossî.
- Ele esteut surmint foirt djinnêye
Paski s' cote rimontéve trop hôt
Asteure ele vis schouve li pavêye,
Avou s' rôbe k' ele rilive trop pô. — Martin Lejeune, Œuvres lyriques du poète wallon Martin Lejeune (fråze rifondowe).
- Ele esteut surmint foirt djinnêye
Parintaedje
[candjî]- rimontaedje
- ramonter
Loukîz a : « monter »
Ortografeyes
[candjî]Après 1900, foû rfondou (Feller, Feller ricandjî, nén Feller) :
E rfondou walon :
