stårer

Èn årtike di Wiccionaire.
Sauter à la navigation Sauter à la recherche

Flag of Wallonia.svg Walon[candjî]

Alofômes di s(i)- / (e)s-
Cogne prumrece (dirî V.) Dispotchaedje (dirî C.) Divanceye voyale (dirî C.)
stårer sitårer estårer

Viebe[candjî]

stårer (1ire troke) (codjowaedje)

  1. (v. å coplemint) fé toumer (ene sacwè ki s' sitind al tere, mins dmorer eshonne).
    • Il a ståré li schåle.
    • Il aveut ståré ene djåbe d' avoenne, et leyî des påtes al tere; et on l' a rdingué po ça
    • Dji m' aprestéve a choter å gôl, et dj' a stî ståré dins l' cwåré des baks: penalti.
  2. fé toumer (ene sacwè ki si stind pattavå).
    • Dj' a ståré dissu mi schô tote ene boesse di botons O. Uyttebrouck (fråze rifondowe).
    • Dj' a ståré m' djate di cafè: ça a stî come les catarakes do Niyagara tot å dbout del tåve R. Mathieu (fråze rifondowe).
    • Dj' a ståré l' paket d' souke al tere.

dalaedje.gif

  1. sitinde pattavå.
    • Li rixhot ståréve ses aiwes pattavå les teres, cwand fevrî u måss si forplovént (E. Gilliard).
    • Il a ståré les grinnes so l' gurnî, po k' ele rissouwénxhe.
    • Volant scrire avou m' poite-plome, dj' a ståré l' intche so mes papîs ("R'nèthî").
    • Vos pôroz vey des cumulets sol waerglaece ki ståre si muroe (O. Coutisse-Uyttebrouck).
    rl a: sitramer, sipåde, sitierni, ristårer. F. éparpiller, épandre. stårer l' four u : les fours u : les andeas : (mot d' cinsî): rimete pattavå l' tchamp li four fåtchî.
    • On ståre les andeas po les fé fener (J. Boulard). sitårer ås flates u : les flates° :. stårer les molinêyes (les frumoujhîs) : (mot d' cinsî): sitinde li tere des rexhowes di fougnant d' ene waide, po leyî l' yebe ribouter. sitårer (a) l' ansene : (mot d' cinsî) sitinde totavå on tchamp l' ansene k' esteut a ptits monceas. F. épandre le fumier.
    rl a: sitramer, sipåde, ristinde, disfé, schavner.
  2. (imådjreçmint)sitårer les cwårs, les çanses, evnd.: furler ses sôs.

II. si stårer [v.pr.]

  1. si coûtchî fén mierlong.
    • I n' est bon k' po si stårer dins l' fåtoû (ramexhné pa Carlier & Bal).
    • Il est ståré a l' ombe dins l' paxhi (ramexhné pa Carlier & Bal).
    • On djoû al nute, vo l' la ki raplike, et s' vini stårer e s' plaece di todi, a môde di rén (J. Selvais). F. se vautrer, s'étaler.
  2. toumer al tere, sins l' volou.
    • I coreut sins rwaitî a ses pîs, et i s' a stî ståré dins les broûs (P. Defagne).
    • Il esteut ståré å mitan do tchmin.
    rl a: si stinde, tchaire, toumer. F. culbuter, tomber, se renverser. si stårer tot long u : tot si long k' on-z est u : di tote si hôteur u : come ene rinne u : plat come ene vôte u : come ene flate u : come on vea : toumer al tere, et dmorer stindou fén mierlong. F. s'étaler de tout son long.
  3. esse kinoxhou pattavå, tot djåzant d' ene novele.
    • Li brut s' a ståré k' elle aveut stî dins l' bwès avou lu, nén po dire des oremusses, don. F. se répandre, courir, se propager, circuler.

Disfondowes: s(u)târer, s(i)taurè, s(u)taurer, s(u)taurè, s(i)taurer, (è)staurer. Etimolodjeye: vî lussimbordjwès "stal" (håynaedje di martchandijhes).

Ratourneures[candjî]

  1. stårer les gueyes fé toumer les pîces d' on djeu d' beye.
  2. stårer ene kimere fé l' amour avou leye, en ene plaece nén classike.
    rl a: berôder.
  3. stårer les teres (mot do bastimint) sitinde (les teres des fondåcions) tot åtoû d' ene nouve måjhone, cwand elle est cåzu fwaite.
    • Li måjhone serè dabôrd presse: il ont vnou stårer les teres divant-ersè L. Mahin. F. remblayer.

Parintaedje[candjî]

Sinonimeye[candjî]


Ratournaedjes[candjî]

± fé toumer ene sacwè ki s' sitind al tere, mins dmorer eshonne
± fé tchaire ene sacwè ki s' sitind a totès pårteyes