toû
Etimolodjeye
[candjî]Prononçaedje
[candjî]- AFE :
- diferins prononçaedjes : /tuː/ /tuːʀ/ /toːʀ/
- prononçaedje zero-cnoxheu : /tuː/
- Ricepeures : nén rcepåve
Sustantif
[candjî]| singulî | pluriyal |
|---|---|
| toû | toûs |
toû omrin
- bodjaedje complet so lu-minme.
- Il a fwait l' toû del måjhon po vey s' i gn ♫reut nén èn uxh u ene fignesse å lådje, mins broke di gade !
- porminåde po s' distreyî.
- Vén, on irè fé on toû sol dicåce.
- LÅRGOSSE. (tot ndalant, a Tåtî) Insi, c' est come nos vnans do dire :
Disca pus tård !
TÅTÎ. - Awè, nos irans fé on toû. — Édouard Remouchamps, Tåtî l’ Pèriquî, 1884, Ake I, Sinne V, v. 86-87 (fråze rifondowe).
- (mot d' ciclisse) coûsse pa estapes dins tot on payis.
- C' esteut l' ci k' aveut wangnî cénk côps l' toû d' France.
- sacwè ki dmande d' esse adroet
Loukîz a : « aveur li toû ».
- Bén, va, s' ele ployént sol côp,
C' est k' i n' savént nén l' toû ;. — François Barillié, Li camarad′ dè l'joie, 1852, Li noû ramon sins quowe, p.37 (fråze rifondowe). - Nén k’ ele ni soeye nén tote dhåmonêye, et si peneuse, mins ele a todi si pô d’ tins et d’ toû po s’ ocuper des efants, k’ ele ni sait nén minme esse mame li djoû k’ end a-st onk di moens ! — Arthur Xhignesse, Boule-di-Gôme, 1912, p.24-25 (fråze rifondowe).
- Bén, va, s' ele ployént sol côp,
- laide kénte.
- C' est co on toû do fayé Miyin.
- Tos les toûs, totes les calinreyes,
K’ on rtrouve e fond del crapulreye,
Ki fjhèt les voleurs, les moudreus,
S’ abatît come on côp d’ tonire,
So les deus djonnes priyesses mankés. — Joseph Vrindts, Vîx Lîge, (1901), p.85, “Li Vôye di l’Eglise” (fråze rifondowe). - Ås eures del vicåreye,
Wice k' on voet tot rglati,
Vola cmint ki l' trompreye
Mete ses toûs a profit,
Po ene munute k' on roveye
D' aveur li foice di s' sotni. — Jean Dessard, D'ine cohe so l'aute, 1939, p.166, Qwand l’oûhê tchante (1928) (fråze rifondowe).
- moumint k' on passe ene sawice, et k' on a ratindou avou ds ôtes.
- Intrez, c' est vosse toû !
- Dji m’ a-st acoûtchî cial el måjhone d’ ene vijhene…
L’ andje e-st evoye a s’ toû… — Joseph Mignolet, Li vwè dè clokî, 1926, p.25 (fråze rifondowe).
Ratourneures
[candjî]- aveur fwait dpus d' toûs ki d’ miråkes
- aveur li toû
- aveur on toû dpus ki l’ diåle
- aveur tos les toûs
- Elle a tos les toûs, ele ravize si mårene. — Antoine Bouhon, Les Brixhes da Gèrâ, 1900, sinne V, p.15 (fråze rifondowe).
- des toûs et des ratoûs
- èn nén awè on bea toû
- èn nén awè on bon toû e l’ camizole
- èn nén awè on bon toû e s’ panse
- fé l’ toû d’ l’ ôrlodje
- li ci ki n’ a k’ on toû n’ vike k’ on djoû
- pé k’ po on toû
- tchaeke a s’ toû
- toû a toû
- toûs et ratoûs, des toûs et des ratoûs
Parintaedje
[candjî]Mots d’ aplacaedje
[candjî]Sinonimeye
[candjî]- (porminåde po s' amuzer) : djirete, tournêye, virêye
- (adroete manire di fé) : piceure
- (laide kénte) : Loukîz a : « kénte »
Mots vijhéns
[candjî]Omofoneye possibe
[candjî]- /tuːʀ/ & /toːʀ/ : tour (grand hôt bastimint, machine)
Ortografeyes
[candjî]Après 1900, foû rfondou (Feller, Feller ricandjî, nén Feller) :
E rfondou walon :
- toû : R13
Li mot n’ est nén dins : C13
Ratournaedjes
[candjî]bodjaedje complet so lu-minme
coûsse ciclisse pattavå on payis
kénte Loukîz a : kénte
Loukîz a : kénte