kixhiyî

Èn årtike di Wiccionaire.

Walon (Rifondou)[candjî]

Alofômes di k(i)- / co-
Plinne cogne Lidje-Årdene
(betchete sipotchåve)
Cogne Nameur-Tchålerwè
(betchete nén spotchåve)
Sipotcheye cogne Lidje-Årdene
kixhiyî coxhiyî cxhiyî

Etimolodjeye[candjî]

Bodje « xhiyî » avou l’ betchete « ki- » des viebes, çou ki dene on mot avou l’ cawete di codjowaedje «  » des viebes.

Prononçaedje[candjî]

Viebe[candjî]

Djin et tins Codjowa
Cåzant Ind. pr. (dji, dj’) k(i)xheye
Atôtchî(s) Ind. pr. (vos, vs) k(i)xhiyîz
Cåzants Ind. pr. (nos, ns) k(i)xhiyans
Rwaitants Ind. pr., nam. (i/il, ele/elle) k(i)xhiynut
Cåzant Ind. fut. (dji, dj’) k(i)xhiyrè
Cåzant D.I.E. (dji, dj’) k(i)xhiyive
Cåzant Suddj. pr. (ki dji, dj’) k(i)xheye
pårt. erirece (dj’ a, vos av) k(i)xhiyî
Ôtes codjowaedjes come criyî

kixhiyî

  1. (viebe å coplemint) xhiyî a ptits bokets.
    • C' esteut ene sitoele ki vneut d' fini s' coûsse et k' aveut cxhiyî l' cir. Guillaume Smal (fråze rifondowe).
    • Cwand ti n' as pus po boere,
      Ti cmince a t' acweri
      Onk po k' ti pôye ti kscheure
      Et ti t' fwais tot kixhiyî
      Après fåt k' dji t' raceuze
      Ti n' as k' tos vîs herveas
      Pus tård fåt k' dji voeye
      Vini foû tes kuînais* (?)
      Li camrade dè l'joie, Chanchet Barillié, 1852 (fråze rifondowe).
  2. alouwer on mousmint tot l' xhiyant.
    • N’èst-ce nou toûrmint, çoula, dè k’hiyî s’rôbe di sôye
      Tot passant pol bocå d’ine håye?… Ah ! si m’papa
      Sét måy qui dj’a fêt dès parèy’s djeûs…
      — Émile Wiket, Fruzions d' cour, p.103.
    • Wice sont ele les paires di botkenes
      Ki dj' a kxhiyî so vos hadrenes
      Tos les après-nonnes des djudis?
      Louis Lagauche, "L' inmant", Li tchanson del Mouze, (1947), p. 101 (fråze rifondowe).
  3. (viebe å coplemint) fé passer (ene termene di tins ki shonne longue).
    • I faleut bén endè fé s' doû ou kixhiyî s' tins a cdure ses troes båsheles å bal et s' continter do loukî les djonnes Victor Carpentier (fråze rifondowe).
    • Li ptit rôzî cxhiyive si pôve veye inte deus royes di påkîs Henri Simon (fråze rifondowe et rarindjeye).
    • I fåt briber l' crossete k' on vs dene come a ene viye biesse,
      Et cxhiyî s' some a l' ouxh avou ene pire dizo l' tiesse,
      Hossî des côps d' rahia d' ene volêye di coirbåsJoseph Mignolet, "Fleûrs di prétins", p.43 (1929), "Li walon’rèye" (1916) (fråze rifondowe).
  4. (viebe å prono) : Loukîz a : « s’ kixhiyî ». Loukîz a : «si kixhiyî».

Sinonimeye[candjî]

Loukîz a : « kischirer »

Ortografeyes[candjî]

Après 1900, foû rfondou (Feller, Feller ricandjî, nén Feller) :
Li mot n’ est nén dins : E34

Ratournaedjes[candjî]

  • F. déchirer.
  • F. "tuer le temps".

Pårticipe erirece[candjî]

kixhiyî omrin

  1. Pårticipe erirece omrin do viebe "kixhiyî".