Aller au contenu

spani

Èn årtike di Wiccionaire.

Walon (Rifondou)[candjî]

Alofômes di s(i)- / (e)s-
Cogne prumrece
(dirî voyale)
Dispotchaedje
(dirî cossoune)
Divanceye voyale
(dirî cossoune)
spani sipani espani

Etimolodjeye[candjî]

Tayon-bodje vî francike * « spanjan » (minmes sinses).

Viebe[candjî]

Djin et tins Codjowa
Cåzant Ind. pr. (dji, dj’) spani / spanixh
Atôtchî(s) Ind. pr. (vos, vs) spanixhoz
Cåzants Ind. pr. (nos, ns) spanixhans
Rwaitants Ind. pr., nam. (i/il, ele/elle) spanixhnut
Cåzant Ind. fut. (dji, dj’) spanirè / spanixhrè
Cåzant D.I.E. (dji, dj’) spanixheu
Cåzant Suddj. pr. (ki dji, dj’) spanixhe
pårt. erirece (dj’ a, vos av) spani
Ôtes codjowaedjes come prusti

spani (viebe å coplemint) (å prono : si spani)

  1. si djoker d' nouri èn efant, u l' fé passer d' on nourixhaedje avou des poures di laeceas a on sognaedje avou des boleyes; espaitchî d' teter, u arester l' laecea a on djonne d' ene biesse-a-tetes.
  2. côper a ene sakî åk k' i boeveut, k' i fouméve, k' i magnive voltî, k' il inméve bén fé, el mete erî d' ene djin k' i veyeut voltî.
    • Les gueres end ont spani pus d' onk Motî Haust (fråze rifondowe).
    • I dnèt del metadone åzès droukés po les spani des pikeures d' eroyene.
Cisse pådje u ci hagnon ci est co a scrire, u a mete d’ adrame. Si vos avoz des cnoxhances so l’ sudjet, vos l’ ploz fé vos-minme.

F. sevrer, priver, supprimer, frustrer.

3. (so l' imådje do spanixhaedje, målåjhey moumint mins k' i fåt passer par la) fé çou k' i fåt, sorlon l' djustice des omes u do Bon Diu, po s' fé pardoner on petchî, ene flotche.

    • Li cfessaedje vos dene moyén di spani vos petchîs.
    • I m' shonne k' a stî si målureus
    • K' i va-st å paradis tot droet,
      Ca vs poloz dire, a l' eure di s' moirt,
      K' endè va foû d' on purgatwere
      Et ki l' Bon Diu l' årè loukî
      Come onk k' a spani ses petchîs
      Henri Forir, Satire en vers, 1836 (fråze rifondowe).
    • On n' såreut spani on sfwait crime Henri Forir (fråze rifondowe). F. expier, réparer.

Ratourneures[candjî]

  1. aveur sitou spani avou on herin / awè stî spani avou on soret

/ aveur sitî spani al moståde / awè stî spani avou ene sasse: si dit d' ene sôlêye (cwand on lyi a rsaetchî l' laecea, c' est come s' il åreut dné ene sacwè d' salé, di picant e s' boke, et lu tofer diveur boere po fé passer ç' gosse la).

  1. awè stî spani avou ene råbosse: awè ene grande lådje boke.

Parintaedje[candjî]

spanixhaedje, spanixheuse, spanixheure, spanixhmint, spanixhant, spanixhåve

Ortografeyes[candjî]

Après 1900, foû rfondou (Feller, Feller ricandjî, nén Feller) :
Li mot n’ est nén dins : R13

Ratournaedjes[candjî]

rissaetchî l' laecea a on påpåd, a on djonne di biesse å tetes

Pårticipe erirece[candjî]

singulî pluriyal
omrin spani spanis
femrin spaneye spaneyes

spani omrin

  1. Pårticipe erirece omrin do viebe "spani".
    • Ci ptite la n' a nén co spaneye.
    • On l' a spani tot djonne.
    • Ns avans stî spanis des subzides do ministere.

Codjowa[candjî]

Dobès rfondowes
spani spanixh

spani

  1. indicatif prezintrece, prumire djin do singulî, do viebe « spani ».
  2. kimandeu prezintrece, deujhinme djin do singulî, fôme camaerådrece, do viebe « spani ».

Addjectif[candjî]

singulî pluriyal
omrin i is
femrin padrî eye eyes
femrin padvant eye eyès

spani omrin

  1. k' on lyi a rsaetchî l' laecea.
    • Nos coshets sont spanis.
  2. k' on a metou erî des plaijhis, des djins k' i veyeut voltî.
    • Li pôve est spani d' djoyes Motî Haust (fråze rifondowe).
    • Il est spani, saiss, asteure !
    • Spani dèl vrèye tchôleûr,
      Dji hapéve mès blawètes
      Ås stoûves di måle aweûr.
      Ås fås bruzis d' crahètes
      Camille Gaspard.

Ortografeyes[candjî]

Après 1900, foû rfondou (Feller, Feller ricandjî, nén Feller) :

Ratournaedjes[candjî]

k' on lyi a rsaetchî l' laecea