xhuflet

Walon (Rifondou)

Etimolodjeye

Svierba do viebe « xhufler » avou l’ cawete « -et ». Li disfondowe di xhuflet est l’ minme ki l’ disfondowe di shoflet dins tote li Bassårdene (Bastogne, Bive), et dins on grand boket do Coûtchant walon (Cerfontinne, Payis d’ Tchålerwè).

Prononçaedje

AFE :
- diferins prononçaedjes : /ʃy.flɛ/ /ʃu.flɛ/ /hy.flɛ/
- prononçaedje zero-cnoxheu : /ʃy.flɛ/
Ricepeures : xhuf·let

Sustantif

singulî	pluriyal
xhuflet	xhuflets

xhuflet omrin

usteye ki les djindåres, les årbites, les mwaisse-ovrîs, evnd xhuflèt dvins po cmander.
pitit instrumint d’ muzike a ene u sacwantès notes, fwait avou do frågne, del så, do havurna, des rozeas.
- Si onk vout aveur po des penes,
  L' ôte vout aveur po des cruskenes,
  Po on tabeur, po on xhuflet,
  Po on ptit campinair di bwès — Pasquille sur le mariage, ~1660; dvins "10 pièces de vers sur les femmes et le mariage",Jean Haust, 1941 (fråze rifondowe).
- Mågré l' brut do xhuflet, li soumey mi prinda,
  Et la, dvins on fås some, schoûtez çou k' dji veya : — Toussaint Brahy, Toussaint Brahy, œuvres wallonnes posthumes, Li songe da Babilone, 1887, p.34 (fråze rifondowe).
fôme d’ ene sacwè k’ est côpêye come on xhuflet rustike.
(oujhea) tchant d' èn oujhea.
- N’ oyéz-v' nin l’ huflèt dè måvi?…
  I sone l’ eûre ad’lé vosse finièsse,
  Et l’ favète lait heûre è corti
  Dès rîmês d’ ôr, qui fèt fruzi
  Fî parèye qu’ ine tinrûle carèsse… — Joseph Mignolet.
- Djel avowe sins beacôp d' façons :
  Po dire l' amour ki m' broûle e l' åme
  Mi ptit xhuflet n' a k' ene tchanson— Martin Lejeune, Bultén del Societé d' Lidje, "Eco todis", tome 34, p. 131 (fråze rifondowe).
(pa stindaedje do sinse) gozî.
(plaijhanmint) seke do ptit gamén.
air ki passe pa on ptit trô et fé on xhuflaedje.
houwêye.
- Avou l' fén di m' vicåreye, dji voerè ndaler mes mås,
  Si dji m' plind, dji voe k' on reye,
  C' est pår po mî rhazi l' clå.
  Portant, gn a nén la d' cwè rire,
  Savoz vs bén çou k' dji rcrind l' pus :
  C' est k' vos xhuflets ni m' fjhexhe dire
  Dji dveu ene desse å Bon Diu. — Toussaint Brahy, Toussaint Brahy, œuvres wallonnes posthumes, Ji d'véve ine dette â bon Diu, 1886, p.17 (fråze rifondowe).

(Sinse 1) Deus xhuflets.
(Sinse 2) On xhuflet.
(Sinse 3) On xhuflet (e hôt) et on tchanfrin (e bas).

Ratourneures

Cisse pådje u ci hagnon ci est co a scrire, u a mete d’ adrame. Si vos avoz des cnoxhances so l’ sudjet, vos l’ ploz fé vos-minme.

usteye k’ on xhufele divins po cmander

novea mwaisse, novea xhuflet : On novea mwaisse ni fwait måy come li ci k’ esteut dvant lu.
roter å xhuflet

pitit instrumint d’ muzike

... I n’ a pus k’ on ptit xhuflet Po xhufler o cou da Tchantchès : fén d’ on rima d’ efant, a môde di hopleuse, wice k’ on rtoûne l’ efant, eyet lyi shofler so s’ dirî.
Bate et bate al Sint Linåd; Cawe di vî vexhåd, Cwand vosse vatche årè velé, Vs åroz do boure et do stofè; Hê, xhuflets, vinoz ! : rime-rame des efants ki batént les coxhes di havurna po fé des xhuflets (ramexhné pa J. Thiry).
vochal mi trô di m’ cou por vos fé on xhuflet : Dji m’ fote di vos.

fôme d’ ene sacwè k’ est côpêye come on xhuflet rustike