wadjî

Walon (Rifondou)

Etimolodjeye

Tayon-bodje vî francike * « wadja » ‎(« wadje »), pal voye do patwès latén « *wadiare », adon racuzinåve avou l' vî francès « gagier » et l' francès « gager ». Li sinse d' « acertiner » vént do francès.

Viebe

wadjî

Djin et tins	Codjowa
Cåzant Ind. pr. (dji, dj’)	wadje
Atôtchî(s) Ind. pr. (vos, vs)	wadjîz
Cåzants Ind. pr. (nos, ns)	wadjans
Rwaitants Ind. pr., nam. (i/il, ele/elle)	wadjnut
Cåzant Ind. fut. (dji, dj’)	wadjrè
Cåzant D.I.E. (dji, dj’)	wadjive
Cåzant Suddj. pr. (ki dji, dj’)	wadje
pårt. erirece (dj’ a, vos av)	wadjî
Ôtes codjowaedjes	come lodjî

1. (viebe å coplemint) egadjî on pari.
   • Wadjî po cint francs. — Motî Forir (fråze rifondowe).
   • Mete al lotreye, c' est wadjî nonante po onk. — Motî Forir (fråze rifondowe).
   • Wadje ki l' gamén pasrèt dins totes les basses!
   • Ti wadjes?
   • Dji vou bén wadjî k' il ere å corant.
   • Li bleu tént l' pårt wangneye,
     Li ptit s' frè bouxhî djus,
     Sins betchetes, c' est biestreye
     Do voleur wadjî dsus ! — Jean Dessard, D'ine cohe so l'aute, 1939, p.152, Al bate di coqs (1923) (fråze rifondowe).
   • Dji wadje mi tchmijhe k' i gn a nouk cial ki nel vôreut por lu !!! — Paul-Henri Thomsin, ratournant "Li vî bleu 2" da François Walthéry & Raoul Cauvin, 1980 (fråze rifondowe).
2. (v. sins coplemint)acertiner sins wadjî ene sacwè.
   • Kî est çk' a vnou ? C' est Stasse, wadje dju. — Motî Forir (fråze rifondowe).
   • Dji wadje di vs racsure. — Motî Haust (fråze rifondowe).
   • Asteure, dji wadje k' il est come mi,
     K' i n' dinreut nén ene djaeye po mori. — Henri Forir, Blouwett lîgeoiss, Po mamzel Ross R... li joû di s'fiess, 1843, p.20 (fråze rifondowe).
   • -Dji wadjreu ki vs pleurrîz come ene madlinne, cånoye,
     Si on m' voléve måy pinde
     -Dji freu-st on fouwå d' djoye!
     — Édouard Remouchamps, Bultén del Societé d' Lidje, Bulletin de 1858, «w:Li savtî», 77-143 (fråze rifondowe).
   • Po s' cåbaret, c' est tote l' afwaire,
     Dji wadje k' ele a bén dijh galants.
     - Onze … avou Djule di mon l' Notaire
     K' a si bén l' toû do fé l' forfant. — Jean Dessard, D'ine cohe so l'aute, 1939, p.61, Amoûr ! Amoûr ! (1920) (fråze rifondowe).
   • Tinoz, vla k' on m' ahere sol sinne,
     Et çoula m' va bén tourmeter,
     Ca, dj' wadje ki dj' a l' air enocinne
     Puski dji n' sai cwè raconter. — Louis Wesphal, Les Plaihants Ramages, 1922, Ji n'a pus 15 ans (monologue créé par Mme Heusy), p.65 (fråze rifondowe).
   • Dji wadje ki n' est nén capåbe di discawer deus tchéns ! — Joseph Mignolet, Milionêre !, (1934), p.32 (fråze rifondowe).
3. si fé wadjî: esse pris, esse a l' aminde, si fé ramasser.
4. payî des wadjes a ene meskene.

Ratourneures

1. wadjî dobe conte simpe
2. wadjî po gros
3. wadjî po s’ tiesse

Parintaedje

• wadje, wadjeu
• wadjeure
• wadjreye

(minme sourdant etimolodjike)

• esse gadjî (awè ene aminde)
• egadjî, egadjeu, egadjaedje, egadjmint
• disgadjî, disgadjmint

Sinonimeye

acertiner sins wadjî

• esse seur

Ortografeyes

Divant 1900 :

• wagî : E203 ^(lére)

Après 1900, foû rfondou (Feller, Feller ricandjî, nén Feller) :

• wèdjî : E34
• wadjî : C106, E1
• gadji : C8
• wèdger : E165
• gâdji : C8 ^{(sinse 3)}

E rfondou walon :

• wadjî : R10 ^(lére), R13

Ratournaedjes

abouter ene sacwè k' on pied s' on a nén råjhon

• Francès : parier ^(fr), gager ^(fr) (pus waire eployî)

esse seur

• Francès : être sûr ^(fr), parier ^(fr), gager ^(fr) (pus waire eployî)