ådje

Èn årtike di Wiccionaire.
Sauter à la navigation Sauter à la recherche

Flag of Wallonia.svg Walon (Rifondou)[candjî]

dalaedje.gif

Prononçaedje[candjî]

Disfondowes: âdje, adje, audje. Gm. âdje, Tch. audje, Pc. âje (betchfessî å, halcrosse rîlêye)

Sustantif[candjî]

ådje f.

  1. longueur do vicaedje dispu li djoû k' on-z a skepyî.
    • C' esteut onk di mi ådje.
    • Kéne ådje avoz ? Kéne ådje a ddja vosse båshele ?
    • Po si ådje, il est co droet come èn î.
    • Maria Deyi ! Vosse pere, kéne ådje k' i n' åreut nén asteure ! (G. Lucy).
    • On n' fwait nén çoula a des pareyès ådjes (L. Hendschel).
    • Vosse messaedje va esse evoyî a totes sôres di djins, k' ont totes sôres di tuzances, totes sôres di vicaedjes, totes les ådjes, ki fjhèt tos les mestîs... (L. Hendschel).
    F. âge (omrin).

Ratourneures[candjî]

  1. bôle di deus ådjes u : beyôle di deus ådjes : beyôle k' a dins les 40 50 ans, et ene sipesse schoice å pî.
  2. la ddja bele ådje : la ddja lontins.
    rl a: hapêye, tchoke, tchôde. Franwal: ahåyant po: "voilà belle lurette".
  3. n' aveur pont d' ådje : u

n' aveur nole ådje: esse tot djonne u trop djonne po èn ovraedje. Dj' a fwait do bokion, dj' n' aveu pont d' ådje (L. Mahin). Il evoyént ls efants e beur k' i n' avént nole ådje.

  1. al fleur di l' ådje : co tot(e) djonne.
    • Elle a morou al fene fleur di l' ådje.
  2. laide ådje : di 12 a 16 ans.
    rl a: laidådje.
  3. aveur si ådje : aveur 18 ans et s' poleur miner come ene grande djin.
    F. être majeur.
  4. a plinne ådje : u

el foice di l' ådje: di 25 a 45 ans. F. à la force de l'âge, en pleine virilité.

  1. måle ådje : u

ritour d' ådje: po ene feme, li moumint k' ele ni si rvoet pus tos les moes, diviè 45 ans. rl a: målådje. F. ménopause.

  1. inte deus ådjes : di 45 a 55 ans
    F. à l'âge mûr.
  2. prinde di l' ådje : comincî a divni vî.
  3. esse d' ene certinne ådje : esse dedja vî.
  4. aveur ddja ene bele ådje : u

esse d' ådje: esse vî (viye).

  1. Moyene Ådje :
    rl a: Moyinådje.
  2. foû d' ådje po : trop vî po.
    • On n' est måy foû d' ådje po s' maryî.
  3. Avou l' tins, nos årans d' l' ådje : ervazî a môde di Lapalisse, po risponde a onk (ene) ki dit åk come: "avou l' tins, vos dvénroz bon !".
  4. rond dins l' tronce d' èn åbe ki mostere si ådje.
    • Èn åbe ki les ådjes ni tnèt pus, c' est on tourné.
    rl a: corone.
    F. anneau de croissance.

Mots d’ aplacaedje[candjî]

Ortografeyes[candjî]

Après 1900, foû rfondou (Feller, Feller ricandjî, nén Feller) :
Ôtès ortografeyes (avou des sourdants nén rkinoxhous) :
  • ådje : 10