djudjî

Walon (Rifondou)

Etimolodjeye

Tayon-bodje latén « judicare » ‎(« jūdĭcare ») (minme sinse).

Prononçaedje

AFE :
- prononçaedje zero-cnoxheu : /d͡ʒy.d͡ʒiː/
Ricepeures : dju·djî

Viebe

Djin et tins	Codjowa
Cåzant Ind. pr. (dji, dj’)	djudje
Atôtchî(s) Ind. pr. (vos, vs)	djudjîz
Cåzants Ind. pr. (nos, ns)	djudjans
Rwaitants Ind. pr., nam. (i/il, ele/elle)	djudjnut
Cåzant Ind. fut. (dji, dj’)	djudjrè
Cåzant D.I.E. (dji, dj’)	djudjive
Cåzant Suddj. pr. (ki dji, dj’)	djudje
pårt. erirece (dj’ a, vos av)	djudjî
Ôtes codjowaedjes	come waitî

djudjî (viebe å coplemint)

(djustice) decider cwè po ene djin ametowe e tribunå.
- Nacer Abuzayid fourit dismaryî d' foice pa on tribunå a cåze k' il aveut stî djudjî come pardjureu. — Lucyin Mahin.
dire si ene djin a bén fwait ou nén.
- I n' fåt nén djudjî ls efants, les traitî d' canayes, di laids hasses, di losses. — François Nyns (fråze rifondowe).
- Mi, dji n' djudje nouk. Et minme cwand dj' djudje, mi djudjmint est veur, a cåze ki dji n' so nén tot seu: dj' a avou mi li Pere, ki m' a-st evoyî. — Jean-Marie Lecomte, Evandjîle sint Djan (ratournaedje) (fråze rifondowe).
riwaitî, aconter.
- Rimerciyans les grands Mambors del Veye
  Des grands palås k' i nos ont fwait basti,
  Di ç' monumint k' est djudjî sins parey
  Pa les årtisses k' acorèt pol vey. — Henri Forir, Blouwett lîgeoiss, On pansiona, 1843, p.25 (fråze rifondowe).
esse al tiesse d' on concours.
- Après, les kékes Walons k’ ele aveut tchoezi dvins tos omes di valeur po djudjî l’ concours, di dmandît, dvant di s’ disseparer, s’ i n’ convénreut nén d’ drovi des pareys concours tos ls ans a Lidje. — Joseph Mignolet, Li walon å payîs di Lîdje, (1938), p.46 (fråze rifondowe).
diner ene avirance so ene muzeure.
- Schoûtez, mi efant,
  Si ene tote pitite crawêye pondeure,
  Vis endè fwait dedja tant vey,
  Djudjîz, å cour ki vos ctaeyîz,
  Kibin vosse flitche doet toumer deure ! — Martin Lejeune, "Œuvres lyriques du poète Martin Lejeune" p. 105, "L’amour atrape lu pètche" (fråze rifondowe).
(mot d’ rilidjon) pezer l' bén et l' må k' a fwait ene moite åme po vey s' el fåt evoyî e paradis ou e-n infier.
- Onk come l' ôte al fén do monde,
  Cwand ç' serè po nos djudjî,
  Diè reyrè d' nos vey aponde
  Si ns n' avans k' des sfwaits petchîs. — Jean Dessard, D'ine cohe so l'aute, 1939, p.149, Vîve Saint-Åbin (1937) (fråze rifondowe).
(v. å coplemint nén direk eployî avou li dvancete « di ») si fé ene idêye d' ene sacwè.
- Come vos ndè poloz djudjî, li Societé Walone contéve totès djins d' cwè. — Joseph Mignolet, "Li walon å payîs di Lîdje" (1938), p.48 (fråze rifondowe).