guere

Walon (Rifondou)

Etimolodjeye

Calcaedje do francès « guerre », lu-minme do bodje « werra » (minme sinse) ; li picård a wårdé li mwaisse cogne « wérre » k’ on rtrouve eto e li scrita « wer(r)e » u co dins sacwants mots walons d’ ouy come « waeraxhe » ou ewaeré.

Prononçaedje

AFE :
- diferins prononçaedjes : /ɡɛːʀ/ /ɡeʀ/ /ɡɛʀ/ /ɡæːʀ/ (minme prononçaedje cåzu pattavå)
- prononçaedje zero-cnoxheu : /ɡɛːʀ/
Ricepeures : nén rcepåve

Sustantif

singulî	pluriyal
guere	gueres

guere femrin

margaye inte deus u mwints payis, ki s’ batèt avou leus årmêyes.
brete inte deus djins.
- C’ est todi l’ guere inte ces deus la : i sont come tchén eyet tchet.
lûte po ene dinrêye, po des idêyes.
- Ça a todi stî ene kession d’ guere economike.
- Sereut ç' po vs rimerciyî k' tant des gaméns vs fjhèt l' guere
  Cwand l' bijhe hagne e toet d' wås ki lait pinde ses dints d' hé. — Jean Dessard, D'ine cohe so l'aute, 1939, p.48, Pauves pitits oûhês (1910) (fråze rifondowe).

Ratourneures

fé l’ guere.
- Elle a bon cwand s' tchet m' tourmete
  Tot fjhant l' guere a m' pôve oujhea ;
  Porveu k' i stronne mi robete,
  Il årè seur tot l' laecea.
  Ossu, i fåt k' dji l' ahesse ;
  Cint feyes il åreut fwait l' couroubet pal finiesse …
  Si m' bele-mere n' esteut nén la !… — Toussaint Brahy, Toussaint Brahy, œuvres wallonnes posthumes, Si m'belle-mère n'esteut nin là !..., 1886, p.25 (fråze rifondowe).
l’ ôte guere : (Istwere) diviè 1960-1990, lomaedje del guere di 1914-1918.
gn a nole si grande guere k’ i ndè schape on sôdård
1. gn a todi des sorvicants dins ene guere.
2. (imådjreçmint) on n’ såreut aveur li dierinne cwand on ramasse ås crompires, cwand on code ås pemes, evnd.
våt mî l’ påye ki l’ guere i fåt todi waitî d’ arindjî les bidons.