sondjî

Walon (Rifondou)

Etimolodjeye

Tayon-bodje latén « somniare » (sondjî = rever)

Prononçaedje

AFE :
- diferins prononçaedjes : /sɔ̃.d͡ʒiː/ /sɔ̃.d͡ʒi/
- prononçaedje zero-cnoxheu : /sɔ̃.d͡ʒiː/
Ricepeures : son·djî

Viebe

Djin et tins	Codjowa
Cåzant Ind. pr. (dji, dj’)	sondje
Atôtchî(s) Ind. pr. (vos, vs)	sondjîz
Cåzants Ind. pr. (nos, ns)	sondjans
Rwaitants Ind. pr., nam. (i/il, ele/elle)	sondjnut
Cåzant Ind. fut. (dji, dj’)	sondjrè
Cåzant D.I.E. (dji, dj’)	sondjive
Cåzant Suddj. pr. (ki dji, dj’)	sondje
pårt. erirece (dj’ a, vos av)	sondjî
Ôtes codjowaedjes	come waitî

sondjî

(v. sins coplemint) aveur ene idêye.
- Dj' aveu sondjî k' vos n' vénrîz nén.
- JANETE. Sondjîz k’ vos avoz èn efant, savoz. Cénk meye francs !
  KINÅVE. (mouwé) – On sait bén k’ c’ e-st ene bele boufe. — Henri Simon, «Janète» divins «Quatre comédies liégeoises» da Jean Haust (1936), 1911, p.128 (fråze rifondowe).
(v. å coplemint nén direk eployî avou li dvancete « a ») pinser a ene sacwè.
- C' e-st on pourcea fornouri
  Ki n' sondje k' al cabolêye. — Jacques-Joseph Velez, "Sav' bin çou qu' c' èst qu'on Prussien ?" (1817) (fråze rifondowe).
- On djoû k’ djaléve a finde les pires,
  A vs epoirter l’ betchete do nez,
  Dji sondjive, cligntant del påpire,
  A m’ tchôde coulêye, bén astançné. — Martin Lejeune, Œuvres lyriques du poète wallon Martin Lejeune, "L’iviêr èt l’amour" (fråze rifondowe).
(v. å coplemint nén direk eployî avou li dvancete « di ») prinde asteme do fé ene sacwè.
- Pitite efrontêye, sondjîz don ki nos djåzans cial di nosse mwaisse di måjhone, ki vs vout maryî, et sondjîz bén cwand i vénrè torade del riçure comifåt. — Joseph Vrindts, Li diale di so l'fontaine, 1889, sinne I, p.5 (fråze rifondowe).
(v. sins coplemint) vey des imådjes et des sinnes tins di s' soumey.
- Av sondjî, cisse nute ci ?
- Dj' a sondjî, li nute di dvant l' cene k' est passêye, ki les deus pires ki s' trovèt cåzu dzo l' shoflet tournént tot doûçmint. — Antoine Bouhon, Les Brixhes da Gèrâ, 1900, sinne X, p.25 (fråze rifondowe).
(v. sins coplemint) (imådjreçmint) voleur årdanmint k' ene sacwè si fwaiye.
- Vola çou k' dji sondjive po cwand dj' sereu låvå !
  Mins m' sondje n' esteut k' on sondje ! On djoû tot revoléve,
  Tot, tot, tot revoléve so les blames d' on fouwåd. — Louis Lagauche, L'aimant, (1947), Li ponne dè gård di bwès, p. 148 (fråze rifondowe).
- Dji sondje ki m' potêye si chtroumfe tote seule, mins si n' est nén po ouy — Paul-Henri Thomsin, ratournant Lès schtroumpfs èt lès bèrikes èmacralêyes, 2021, p. 17 (fråze rifondowe).
(viebe å coplemint) vey divins si esprit ene sacwè k' on vôreut advini.
- Dj' a yeu toirt di m' djeter dvins les bresses,
  Do ci ki mi åme aveut todi sondjî. — Jean Bury, Joyeux rèspleus, (1899), "Pauve kimére" (fråze rifondowe).

Ratourneures

ni sondjî k’ a.
- Nos vicans dvins on laid sieke,
  Les omes ni sondjèt k' a s' tromper ;
  I sont ossu fås k' i sont spiegues,
  C' e-st a kî sårè l' mî bourder. — Henri Forir, Blouwett lîgeoiss, (ratourné do francès), 1843, p.9 (fråze rifondowe).
sins må sondjî ou sins må tuzer
sondjî a må pinser k' ne sacwè ordinaire va må tourner.