Aller au contenu

badjawe

Èn årtike di Wiccionaire.

Walon (Rifondou)[candjî]

Etimolodjeye[candjî]

Aplacaedje tîxhon addjectif + no : «bas» + «djawe», calcaedje do francès « bajoue ».

Prononçaedje[candjî]

Sustantif[candjî]

singulî pluriyal
badjawe badjawes

badjawe femrin

  1. (antomeye) dizo del djawe.
    • Cwand i s' måvléve, ses badjawes tronnént.
  2. boke (ki djåze bråmint).
  3. åjhmince po djåzer (vey les ratourneures ådzo).
    • Avou l' badjawe k' il a, i vindreut do keuve po d' l' ôr.
    • Avou les femes, i saye di rire. Mins nerén, i n' a nén l' manire. I n' les såreut ddja adawyî, I n' a nén l' badjawe d' on pårlî (rat. pa Lucyin Mahin.
    • Mins Bawin aveut del badjawe, si vos veyoz çou k' dji vou dire, ey el feme endè pierda l' tiesse. Jean-Pierre Dumont (fråze rifondowe).
  4. tchafete.
    • Kéne badjawe ki cisse båshele la!
    • Taijhe tu po l' amour di Diu, viye badjawe!

Ratourneures[candjî]

  1. fé peter l' badjawe (a ene sakî) : lyi fote ene tchofe.
  2. keude li badjawe : serer l' boke a ene sakî.
    • Li mayeûr si rafèye di lî keûse si badjawe
      — Oho!… féve nosse Grégô qui tronléve les balzins…
      Joseph Mignolet, "Li tchant di m' tere", 1935, p. 50.
  3. clôre si badjawe : sere s' boke.
    • Cloyoz vosse badjawe, vî råvlea !
    • Si vs årîz clôs vosse badjawe, on n' åreut nén seu çoula.
    • Troes omes arivèt ? I les fåt språtchî d' on côp d' catapule, edon ! Ça lzî clôrè leu badjawe ! Paul-Henri Thomsin, ratournant Astérix amon lès Bèljes, 2022, p. 26 (fråze rifondowe).
  4. aveur ene fire badjawe : fé di s' gueuye.
  5. fé aler s' badjawe : berdeler bråmint.
    • C' est-ene tchafete, i fåt todi k' ele fwaiye aler s' badjawe.

Sinonimeye[candjî]

Mots vijhéns[candjî]

Notule d’ uzaedje[candjî]

  • L' diferince inte li mashale et l' badjawe, c' est kel mashale acsegne l' oxhea et l' badjawe l' tchårnowe pårteye dizo l' djawe.

Rilomêye do mot[candjî]

Li mot dins on tite di live, di gazete, di soce, di marke No d' ene pitite eterprijhe ki fwait des brotches avou des spots e walon (leu waibe est cial)

  • « Titine Badjawe » persouanedje di teyåte djouwé pa Henriette Brenu.

Ortografeyes[candjî]

Après 1900, foû rfondou (Feller, Feller ricandjî, nén Feller) :

Sipårdaedje do mot[candjî]

w. do Levant

Ratournaedjes[candjî]

dizo del djawe
boke ki djåze bråmint
åjhmince a djåzer
ki djåze bråmint
fé peter l' badjawe
keude li badjawe