gueuye

Èn årtike di Wiccionaire.
Sauter à la navigation Sauter à la recherche
Wikipedia-logo-en.png Droci, gn a
des racsegnes
sol gueuye

Flag of Wallonia.svg Walon (Rifondou)[candjî]

Etimolodjeye[candjî]

Tayon-bodje latén « gula » (minme sinse).

Prononçaedje[candjî]

Sustantif[candjî]

gueuye f.

  1. (mot d’ antomeye des biesses) (sociålmint comifåt) boke d' ene biesse.
    • Dins l' må d' araedje, n a do gletaedje ki court foû del gueuye.
  2. (po rabaxhî, måhonteus) boke d' ene djin cwand k' ele djåze bråmint u må, u k' ele boerleye.
    • Clô t' gueuye !
    • Clô t' gueuyeet mindje çou k' t' as !
  3. (måhonteuzmint) po rabaxhî :
    1. boke d' ene djin cwand k' ele magne.
      • Il a todi l' pupe e s' gueuye.
    2. tiesse d' ene djin.
      • Dji prinda m' mwin et dj' lyi fota so s' gueuye.
      • Dj' aveu l' solea e plin dins l' gueuye.
  4. (sociålmint comifåt)grande ronde adroveure (d' ene sacwè)
    • Li gueuye do saetch. Li gueuye do caenon. Li gueuye do for. Li gueuye do shabot. Li gueuye del citere. Li gueuye di l' ouxh.
    • Ni dmoroz nén al gueuye di l' ouxh, vos atraproz on froed.

Ratourneures[candjî]

(po les biesses)

  1. magnî e plinne gueuye : aveur bråmint a magnî, po des biesses.
  2. aveur li gueuye fwaite : aveur tos les dints di dvant k' ont crexhou, tot djåzant d' on tchvå d' ene vatche di cénk ans.
  3. gueuye di pourcea : (mot d' acleveu) tot djåzant d' on vea, gueuye avou on trop court babetch, a môde d' on pourcea.
  4. esse tinre el gueuye : tot djåzant d' on tchvå, risponde do côp cwand on saetche sol moir, esse åjhey a moenner.
  5. esse deur el gueuye : esse målåjhey a moenner tot djåzant d' on tchvå.
  6. Les poyes ponèt på betch et les vatches dinèt pal gueuye : i fåt bén sognî les biesses po-z aveur do rindaedje.
  7. si tchôkî u : si taper u : tchaire el gueuye do leu : si mete luminme dins ene sitouwåcion k' on-z aveut peu d' î esse.
  8. ostant ene fraijhe el gueuye d' on leu
  9. Côper a gueuye di rinne : côper e xhuflet.
  10. I fwait l' efet d' on grin d' avoenne dins l' gueuye d' on bådet : i vout parexhe on nel voet nén å mitan des ôtes.

(po les djins, sinse di "cåzer")

  1. råyî s' gueuye
  2. fé di s' gueuye, fote di s' gueuye
  3. Il a bråmint dol gueuye et waire d'efet u: il a dpus d' gueuye ki d' efet : i cåze bråmint, mins i n' fwait nén çk' i dit.
  4. I n' a kel gueuye di bon (di boune) : i djåze bén, et s' vanter, mins i n' fwait rén d' bon.
  5. I n' a vnou k' avou s' gueuye : i n' a pont apoirté d' bistoke estant priyî ene sadju.
  6. Il a ene gueuye a trinte-shijh tournants : i cåze bén, et il a todi l' pîce po mete å trô.
  7. Il a ene gueuye d' avocåt : i djåze bråmint et bén.
  8. Avou l' gueuye k' il a, i vindreut del miere : i sait djåzer po-z atourner les djins a atchter çou k' i vind.
  9. tchanter a gueuye disployeye : tchanter foirt.
  10. i fåreut ene sifwaite tcherêye di four po stoper l' gueuye des djins : les djins kidjåzront tofer les pareys a zels.
  11. Il a trop di gueuye u : Il a l' gueuye divant les dints u : il a fwait ndaler s' gueuye u: il a fwait peter s' gueuye : il a dit des cayets k' i n' åreut nén dvou.
    F.
  12. C' est on trop-di-gueuye u: c' est ene grande gueuye : i djåze bråmint.
  13. C' est ene måle gueuye u: ene gueuye di sierpint u: ene laide gueuye u: ene metchante gueuye u: ene efiante gueuye u: ene flairante gueuye u: ene gueuyea blame : ene djin ki dmeprijhe tofer les ôtes.
  14. ene gueuye d' atotes : ene djin ki respond sins s' djinner.
  15. I minte plin s' gueuye u: Il a minti po les trinte-deus dints di s' gueuye :
  16. Po-z ataker ls ôtes, il a todi l' gueuye tindowe : c' est èn acwereu, on cwereu d' margayes.
  17. côp d' gueuye : lawe (metchante parole).
    1. diner des côps d' gueuye : taper des lawes.
    2. On côp d' gueuyeest vite diné : si on n' si mwaistrixh nén, on discåze co bénrade les djins.
    3. Våt mî roter so les steules ki d' atraper des mwais côps d' gueuye u: Våt mî on côp d' trike k' on côp d' gueuye : Ene mwaijhe parole pout esse pus coixhante ki des coixheures fizikes.

(po les djins, sinse di "magnî")

  1. I fwait l' fene gueuye u: Rén n' est trop bon po s' gueuye u: C' est ene friyande gueuye : il inme bé d' bén magnî.
  2. Il a l' gueuye come li cou : il est schårdé (sins dints di dvant).
  3. Il a ene gueuye a pomper l' miere : il a ene tiesse k' on n' freut måy camaeråde avou lu.
  4. Il a l' gueuye pavêye : i magne bolant, et i n' si broûle nén.
    On dit eto : il a on palå d' fier.
  5. Afamêye gueuye ni cwire nén l' såce : cwand on-z a fwin, on magne did tot.
  6. Dimorer a setche gueuye : dimorer la sins k' on vs sieve a boere.
  7. Boere on vere al gueuye nete :
    1. boere sol hapå (raddiminnt).
    2. å djeu d' beyes, wadjî so on côp, et piede si wadjeure, et payî on hena å wangnant.

(po les djins, sinse di "vizaedje")

  1. fé ene gueuye d' etermint
  2. ramasser so s' gueuye : esse batou.
  3.  ! m' viye gueuye ! : plaijhant arinnaedje po on camaeråde. On dit eto : vî strouk, vî scorion.
  4. dji lyi frè peter s' gueuye u: il årè des pougns e s' gueuye u: il årè ene mwin al gueuye u: dji lyi spiyrè s' gueuye : dijhêye po mancî ene sakî.
  5. dji lyi a clôs l' ouxh a s' gueuye : dji n' l' a nén leyî moussî.
  6. fote ès gueuye dins tot : ès meler did tot.
  7. I tchôke todi s' gueuye eyou k' ene troye ni tchôcreut nén s' cou : (foirt måhonteus) i s' mele di çou ki n' lyi rgåre nén. On dit eto : c' est on mele-tot.
  8. gueuye di witchet : figueure d' ene sakî k' a l' air malén come on rnåd et toursiveus.
  9. gueuye di mvé

(trô d' intrêye)

  1. i fåt tchåfer l' for pal gueuye : dijhêye a ene sakî k' a froed, po k' i boeve ene pitite gote po s' reschandi.
  2. gueuye di for : flamiche, dorêye ås poretes.
  3. gueuye di crapåd : (vî mot) (mot d' modleu) sôre di gretoe, come on coyî.

Parintaedje[candjî]

(minme sourdant etimolodjike)

Mots d’ aplacaedje[candjî]

Sinonimeye[candjî]

Ortografeyes[candjî]

Après 1900, foû rfondou (Feller, Feller ricandjî, nén Feller) :

Ratournaedjes[candjî]

± boke d' ene biesse

Co a rindjî : gueuye di pourcea : (sincieus) prognatisme supérieur; côper a gueuye di rinne : tailler en biseau; I fwait l' efet d' on grin d' avoenne dins l' gueuye d' on bådet : il passe inaperçu; tchanter a gueuye disployeye chanter à gorge déployée; Il a trop di gueuye : il parle à tort et à travers; fé ndaler s' gueuye : hâbler, cancanner, rapporter; måle gueuye : mauvaise langue; i minte plin s' gueuye : il ment comme il respire; diner des côps d' gueuye : déblatérer; friyande gueuye : gourmet; Il a l' gueuye come li cou : il est édenté; Il a ene gueuye a pomper l' miere : il est antipathique à souhait; gueuye di witchet : figure chafouine.

Codjowas[candjî]

gueuye

  1. indicatif prezintrece, prumire et troejhinme djins do singulî, do viebe «  gueuyî ».
  2. suddjonctif prezintrece, prumire et troejhinme djins do singulî, do viebe «  gueuyî ».
  3. kimandeu prezintrece, deujhinme djin do singulî, fôme camaerådrece, do viebe «  gueuyî ».
    • Dji gueuye bén on ptit côp d' tenawete; c' est pask' i fåt bén.
    • I fåt todi k' i gueuye so les ôtes !
    • Gueuye tant k' ti vous, valet ! dji frè todi çk' i m' plait

Ratournaedjes[candjî]

± riwaitant ind.pr.