disfé

Walon (Rifondou)

Etimolodjeye

Do viebe « fé », avou l’ betchete « dis- » des viebes.

Prononçaedje

AFE :
- diferins prononçaedjes : /disfe/ /dysfe/ /disfɛ/ /dɛsfe/ /dœsfe/ /dysfeʀ/ /disfwɛːʀ/ /dysfwɛːʀ/ /dœsfwɛːʀ/
- prononçaedje zero-cnoxheu : /disfe/

Viebe

Djin et tins	Codjowa
Cåzant Ind. pr. (dji, dj’)	disfwai
Atôtchî(s) Ind. pr. (vos, vs)	disfijhoz
Cåzants Ind. pr. (nos, ns)	disfijhans
Rwaitants Ind. pr., nam. (i/il, ele/elle)	disfwaiynut
Cåzant Ind. fut. (dji, dj’)	disfrè
Cåzant D.I.E. (dji, dj’)	disfijheut
Cåzant Suddj. pr. (ki dji, dj’)	disfwaiye
pårt. erirece (dj’ a, vos av)	disfwait

disfé

(viebe å coplemint) dismantchî.
- Disfé on måva ovraedje. — Motî Forir (fråze rifondowe).
- Et disfé docô l' acoird militaire et revoyî l' ambassadeur. Ki rfuza d' lever l' daxhe, ni ricnoxhant nén l' otorité d' ses foteus-a-l'-ouxh — Lucien Mahin, Li Rantoele, l° 107 (ahan 2023) p. 4.
- On s’ amuzéve a disfé les maketes des clåves — Motî Alphonse Massaux (fråze rifondowe et rarindjeye).
(viebe å coplemint) disnukî.
- Di m' cuzén, c' esteut l' mariaedje,
  On m' dit d' aler tot doûçmint
  Al marieye, sorlon l' uzaedje,
  Padzo l' tåve, disfé l' loyén.
  Mins a poenne esteu dj' al tere,
  D' on côp d' pî dj' so bouxhî djus :
  Dj' aveu pris l' djambe d' ene grand-mere
  Dji dveu ene desse å Bon Diu. — Toussaint Brahy, Toussaint Brahy, œuvres wallonnes posthumes, Ji d'véve ine dette â bon Diu, 1886, p.17 (fråze rifondowe).
(viebe å coplemint) disvôtyî.
- Disfé on paket d' viyès hådes. — Motî Forir (fråze rifondowe).
(viebe å coplemint) taper lon onk di l' ôte.
- Disfé deus tchéns. — Motî Forir (fråze rifondowe).
(viebe å coplemint) rissaetchî on mousmint.
- Disfé s' tchapea, ses solés. — Motî Forir (fråze rifondowe).
- Disfé ses bloukes. — Motî Forir (fråze rifondowe).
- Sol pî sol tchamp, ele gripe la-hôt
  Tot-z ascoxhant deus grés d' on côp ;
  Prinde si tchapea, disfé s' gåmete,
  Haper ses wants et s' colorete
  Dischinde et ratrafter låvå,
  Çoula s' passe so èn Åvé Maria. — Henri Forir, Blouwett lîgeoiss, Po mamzel Ross R... li joû di s'fiess, 1843, p.19 (fråze rifondowe).
- Et mi, dji m' va bodjî m' sårot, et si vite ki dj' l' åreu disfwait, dji vs frè vey li prumî tåvlea. — François Barillié, Li camarad′ dè l'joie, 1852, L’antermagique, p.72 (fråze rifondowe).
- Volant d’ on côp diner l’ groubiote,
  Al biesse ki lyi fwait si pawou,
  I s’ dixhombere do disfé s’ bote ; — Jpr, (1897), «Li pawoureu», p.133 (fråze rifondowe).
- MAYANE. (lyi tournant les rins tot disfijhant s' tchapea). - Dji n' sai kî s' vout mete avå les voyes d' ene tcholeur pareye. — Jean Lejeune, Po marier Lèyontine, 1928, ake I, sinne XII, p.14 (fråze rifondowe).
- C' est la k' nosse mere, po ls acoujhnaedjes,
  Nos tchôca cint feyes e gadot,
  Et k' nosse pere, tot rintrant d' l' ovraedje,
  Nos båjhive tot disfijhant s' sårot. — Jean Dessard, D'ine cohe so l'aute, 1939, p.99, Amoûr di payisan (1934) (fråze rifondowe).
(viebe å coplemint) bate èn innmi al guere.
- Nos årmêyes disfît les cisses des innmis. — Motî Forir (fråze rifondowe).