naxhe
Etimolodjeye
[candjî]Svierba do viebe « naxhî »; mot cité dins l’ FEW 7 28a.
Prononçaedje
[candjî]- AFE :
- diferins prononçaedjes : /naç/ /naχ/ /nah/ /naʃ/ /nãʃ/ /nãt͡ʃ/ miersipepieuzmint e l’ notule ALW 4.2 (betchfessî xh)
- prononçaedje zero-cnoxheu : /naç/
- Ricepeures : nén rcepåve
Sustantif
[candjî]| singulî | pluriyal |
|---|---|
| naxhe | naxhes |
naxhe femrin
- pitite coine catcheye.
- Dj' a ene boune naxhe po catchî mes usteyes — D.T.W (fråze rifondowe).
- Cwè a-t i trové come naxhe po catchî ses cwårs? — D.T.W (fråze rifondowe).
- Les djindårs on discrovrou ene naxhe ås fuziks e viyaedje.
- Cwand l' solo tape ås broûlants rdjets, dji rcwire adon l' ombraedje et les frissès naxhes dizo l' ramaye, et dji n' les cwite ki po haper les moxhes ki tournikèt åtoû des foyes riglatixhantes di loumire. — Jean Lejeune di Djoupeye, Avå trîhes èt bwès, p. 194.
- Adam qu’aveût d’dja r’batou foû
Lès nahes là wice qui s’feume inméve di s’rètrôcler,
Ariva trop tård ad’lé lèye. — Joseph Mignolet, "Li tchant del croes", 1932, p. 25.
Cisse pådje u ci hagnon ci est co a scrire, u a mete d’ adrame. Si vos avoz des cnoxhances so l’ sudjet, vos l’ ploz fé vos-minme.- plaece k’ on-z î est al coete del plouve.
- S' i ploût, dji cnoxhe ene boune naxhe po nos catchî.
- Tot conte l'eglijhe des Recoletes,
Divins ene sitroete naxhe sol costé
— Ep. Martial, Bultén del Societé d' Lidje, Bulletin de 1858, ‘’Li savtî des recoletes’’, 69-73 (fråze rifondowe). - Li resse del naxhe si trevoet si pô ki c’ end est rén, et s’ fårè t i bén ratinde ki l’ feu soeye divins po fé cnoxhance avou. — Arthur Xhignesse, « Boule-di-Gôme », 1912, p.5 (fråze rifondowe).
- On dit eto: åvrûle.
- F. abri.
- pitite plaece.
- Les trôs, les naxhes ki fjhént nosse djoye
Sont ristopés ;
Les bîs, les rews et les coroyes
Sont-st epoirtés. — Joseph Vrindts, ”Vîx Lîge” (1901), p.160, “Li Vîx Molin” (fråze rifondowe). - Dj’ a randaxhî dins tote li måjhone pol ritrover, et gn a, saiss des naxhes, del cåve å gurnî — Lucyin Mahin.
- Les trôs, les naxhes ki fjhént nosse djoye
- plaece k’ on s’ tént d’ åbitude.
- on-z a tertos ses naxhes .
- On-z oyeut les coks ki s’ respondént s’ les pådjes, vu k’ i plèt sôrti foû des naxhes pal bawete do dzo di l’ ouxh do ståve — Pierre-Joseph Dosimont.
- F. recoin, remise, abri, niche.
- esse foû d' ses naxhes esse diswaibyî.
- naxhe economike cwårtî di l’ economeye k’ on î est tot seu, k’ i gn a waire di concurrence.
- F. niche.
- plaece, e djenerå.
- Loukîz a: leu.
- F. lien, endroit.
- måle naxhe plaece k’ i n’ î fåreut nén aler, ca gn a des djins k’ i n’ fåt nén acalandjî.
- Ci cåbaret la est ene måle naxhe, on-z î boet et tremlêye tote nute.
- F. endroit mal famé.
Ratourneures
[candjî]- esse e naxhe
- Dji so co foirt e naxhe e ces trevéns; dji vs riscrirè divins on ptit tins. — Manfred Lejoly (fråze rifondowe).
Parintaedje
[candjî]
Sinonimeye
[candjî]Ortografeyes
[candjî](naxhe & naxhes)
Après 1900, foû rfondou (Feller, Feller ricandjî, nén Feller) :
E rfondou walon :
