coyî

Walon (Rifondou)

Etimolodjeye 1

Tayon-bodje latén « cochlear » (minme sinse), lu-minme do bodje « cochlea » (caracole) ; do vî vî tins, on beveut des abwessons avou des schafiotes di caracole ; çou ki dene on mot avou l’ cawete « -î » ; mot cité dins l’ FEW 2 827

Prononçaedje

AFE :
- diferins prononçaedjes : /kɔ.ˈjiː/ /ku.ˈjiː/ /kɛ.ˈjiː/ /kwiː/ /ki.ˈliː/ (waitîz cial ådzo e hagnon «ortografeye») miersipepieuzmint e l’ notule ALW 4.115 (oyon O.OU) (36 prononçaedjes)
- prononçaedje zero-cnoxheu : /kɔ.ˈjiː/
Ricepeures : co·yî

Sustantif

singulî	pluriyal
coyî	coyîs

coyî omrin

(ahesse di manaedje) usteye po magnî l’ sope, les cwakers, evnd, u po maxhî l’ souke dins l’ cafè.
- Les nûtons ont des ptits coyîs et des ptitès fortchetes d’ ôr.
(no d’ contnou) çou k’ gn a dvins.
- Prindoz todi on coyî d’ sirop pol tosse troes côps par djoû.
- Ou hoûlèt ele vos orayes,
  Ki vs oyexhe, mins foirt pô,
  Avou troes coyîs di m' botaye
  C' est assez po-z esse sourdåd. — François Barillié, Li camarad′ dè l'joie, Li charlatan contraire, 1852, p.9 (fråze rifondowe).
- Di zels, li moirt ni tént dzo ene pire
  K’ on coyî d’ poûssire,
  Èn anea,
  Et come on rodje crahea,
  Leu cour ! — Jules Claskin, « Jules Claskin : Airs di flûte et autres poèmes wallons », édition critique de Maurice Piron, (1956), « Li Feû qui djômih », 1925, p.57 (fråze rifondowe).

Ratourneures

ça n’ si fwait nén e deus côps d’ coyî
coyî d’ pot : coyî d’ bwès.
- Li cinsresse esteut ki touyive dins l’ casrole avou s’ coyî d’ pot. — Båze di dnêyes di l’ Årdene nonnrece (fråze rifondowe).

Parintaedje

Sinonimeye

(ahesse): coyire
(contnou): coyirêye

Ortografeyes

Divant 1900 :

kwî : E203 ^(lére)
kili : E177 (1823)
cuî : FrBa
kilî : E177 (1843)
kui : E177 (1823 & 1843)

Après 1900, foû rfondou (Feller, Feller ricandjî, nén Feller) :

kiliè : G204
cuyî : G204
kiye femrin : S117
cuèyî : E165
cwi : G204
kèyî : G204
kèlî : G204
cou.î : G204
couyî : C1, E1 ^(lére), G204
kîe femrin : S117
culî : G204, O92 ^(lére)
kiyi : G204
couwî : G204, E170
kîye femrin : S117
= coyî (couie) : Wi1
kilî : E1 ^(lére), E34, E170, G204, O90
coyî : G204, S117
kîy omrin : G204
cwî : G204, C1, E1 ^(lére), E170, JCla
kiyî : G204
ki.ye femrin : S109
kî omrin : G204, G152, S117

E rfondou walon :

coyî : R10 ^(lére)
kilî : R9 ^(lére)

Ratournaedjes

ahesse di manaedje

Arabe marokin : معلقة ^(ary) = مْعلْقة =‎ m3elqa; عشقة ^(ary) = عشْقة =‎ 3echqa
Inglès : spoon ^(en)
Francès : cuillère ^(fr)
Neyerlandès : lepel ^(nl)
Kimon amazir marokin : ⵜⴰⵖⵏⵊⴰⵡⵜ ^(zgh) =‎ tarhenjawt (di bwès)

Etimolodjeye 2

Loukîz a : « code »

**Dobès rfondowes**
coyî		code

Viebe

coyî (viebe å coplemint) (2^inme troke) (codjowaedje)

code.
- Çou k’ i voleut, c’ ît viker
  tot come on djonne efant
  djuglant dins les paxhis
  coyant les fleurs do bos. — Félix Duval (fråze rifondowe).
- So cisse bele vegne vinèt les bounès trokes
  Ki dj' va coyî cwand dji m' trouve disseulé ; — Louis Lagauche, Amon nos autes, tchansons tchusèyes, (1908-1912), «L'éritèdje» p.72 (fråze rifondowe).
- Ele là d’zeûr… â cir… riglatihante et bèle
  Come ine andje ad’hindou dès lûhants tchamps floris…
  Ele sorèye, et s’ sorîre parèye qui l’vin, troubèle
  Li djônê qui djêrèye dè coyî ses law’ris…— Joseph Mignolet, "Les håyes sont rfloreyes", "Li Glwere", 1921, p. 79.