djalêye

Èn årtike di Wiccionaire.
Sauter à la navigation Sauter à la recherche
Wikipedia-logo-en.png Racsegnes eciclopedikes
po tos les sinses
do mot «djalêye»

Flag of Wallonia.svg Walon[candjî]

Etimolodjeye 1[candjî]

Do viebe «djaler», avou l' cawete "-êye".

Prononçaedje[candjî]

Sustantif[candjî]

singulî pluriyal
djalêye djalêyes

djalêye f.

  1. (nén contåve) (mot d' meteyo) sôre di nive ki s' fwait pa edjalaedje del rozêye al tere.
    • Li djalêye a cût mes feves.
    • Les verdeures ont stî prinjhes del djalêye.
  2. tins ådzo d' zero dgrés.
    • Pa ç' djalêye ci, nos irans a l' glissoere sol fosse.
    • A l' ivier, cwand les stoeles xhinèt les dints, c' est sene di djalêye M. Anselme.
    • Ci pire la n' aléve nén po basti: ele tournéve a rén avou les plouves et les djalêye (ramexhné pa Jean Germain).
  3. (contåve) nute k' il î fwait dizo d' zero dgré.
    • Gn a co yeu troes djalêyes e moes d' may.
Ratourneures[candjî]
  1. blanke djalêye, claire djalêye : edjalaedje del rozêye del nute, dabôrd k' i n' djale nén do djoû. F. gelée blanche.
  2. poyowe djalêye : djalêye ki leye come des poys après les fis, les åbes. On dit eto: djivronde. F. givre.
  3. >> poyowe djalêye est d' pô d' durêye;; u: >> li (blanke) djalêye a s' cou rlavé : i rploût docô après.
  4. >> li djalêye do vénrdi sint ni fwait pont d' toirt ås fleurs : : doûce creyance
  5. >> djalêye e moes d' avri et d' may, c' est des mizeres a tot sketer : paski totes les verdeures ki vnèt d' esse semêyes, les åbes ki boutèt vont edjaler.
  6. >> noere djalêye, djalêye ki coixhe : grand froed di hôte bijhe.
  7. >> li tins eva al djalêye; u: >> si va mete al djalêye; u: >> si rtape a djalêye : i va fé dizo zero tins del nute.
  8. del nive dissu des broûs, del djalêye divant troes djoûs
  9. >> el djalêye a s' cou rlavé : : i ploût dsu.
  10. >> djalêye e-n avri ey e may, c' est des mizeres a tot sketer :
Sinonimeye[candjî]

emårlaedje, mårlaedje, måle, råle, relêye

Omofoneye possibe[candjî]
Ortografeyes[candjî]
Après 1900, foû rfondou (Feller, Feller ricandjî, nén Feller) :
Ôtes ortografeyes (avou des sourdants nén rkinoxhous) :

Si vos irîz rnaxhî dins des ôtes motîs, et trover l’ mot « djalêye », riherez ciddé li scrijha do mot ki vos î avoz trové, et l’ rahouca do motî el djivêye.

Ratournaedjes[candjî]
± rozêye prinjhe ådzo d' zero dgrés
± tins ådzo d' zero dgré

Etimolodjeye 2[candjî]

Do viebe «djaler», avou l' cawete "-êye" (après Lidje, «djalêye» et après Tchålerwè, «djèléye» ), avou assaetchance do francès «gelée» (so Nameur et l' Basse Årdene, «jèléye»).

Prononçaedje[candjî]

Sustantif[candjî]

singulî pluriyal
djalêye djalêyes

djalêye f.

  1. (amagnî) sôre di prinjhe sirôpe, k' on fwait avou sacwants fruts (gurzales, pemes, poeres).
    • Dj' a mindjî del djalêye so m' tårtene.
  2. djus d' tchå raclairi, et divnou glumiant.
    • Del djalêye di vea.
    • On nos a siervou on pî d' pourcea avou toplin del djalêye.
  3. (noûmot pa stindaedje do sinse) prodût tchimike del minme cogne, k' on saetche di des ales.
    • I plonkèt dins l' aiwe po ramasser les ales, k' i rvindèt po fé del djalêye.
Mots d’ aplacaedje[candjî]
Ortografeyes[candjî]
Après 1900, foû rfondou (Feller, Feller ricandjî, nén Feller) :
Li mot n’ est nén dins : R13

Si vos irîz rnaxhî dins des ôtes motîs, et trover l’ mot « djalêye », riherez ciddé li scrijha do mot ki vos î avoz trové, et l’ rahouca do motî el djivêye.

Ratournaedjes[candjî]
  • F. gelée, gélatine.
  • F. gelée.
  • F. gel, agar-agar.