oende

Èn årtike di Wiccionaire.
Sauter à la navigation Sauter à la recherche

Flag of Wallonia.svg Walon (Rifondou)[candjî]

Etimolodjeye[candjî]

Tayon-bodje latén « ungere » (minme sinse).

Prononçaedje[candjî]

Viebe[candjî]

Djin et tins Codjowa
Cåzant Ind. pr. (dji, dj’) oend
Atôtchî(s) Ind. pr. (vos, vs) oendoz
Cåzants Ind. pr. (nos, ns) oendans
Rwaitants Ind. pr., nam. (i/il, ele/elle) oendnut
Cåzant Ind. fut. (dji, dj’) oendrè
Cåzant D.I.E. (dji, dj’) oendeu
Cåzant Suddj. pr. (ki dji, dj’) oende
pårt. erirece (dj’ a, vos av) oendou
Ôtes codjowaedjes come ratinde

oende (v. å coplemint)

  1. mete di l' ôle, u del cråxhe dissu (ene sacwè, ene sakî).
    • Oendoz l' machene; ele crîne. Motî d’ Vervî (fråze rifondowe).
    • I fåt oende li tcherete. Motî Toussaint (fråze rifondowe).
    • I fåt oende les ouxhs. Motî Toussaint (fråze rifondowe).
    • Dj' a todi oendou mes gros solés on côp l' samwinne.
    • On oendeut les pates do tchet avou do boure po l' mete a l' ouxh; li prumî côp, i letche ça et i rvént. J.-J. Gaziaux (fråze rifondowe).
    • On oend les pîs des tchvås avou d' l' ôle di pexhon. J.-J. Gaziaux (fråze rifondowe).
  2. froter (ene pårteye do coir) avou èn ôlmint po l' médyî.
    • Sinte Madlinne oenda les pîs do Bon Diu. Motî Forir (fråze rifondowe).
    • L' ome k' on lome Djezus a fwait on ptit moirtî et i m' end a oendou les ouys, tot djhant: alez vos laver e bassén d' Silowé. J.-M. Lecomte, Evandjîle sint Djan (ratournaedje) (fråze rifondowe).
    • Dj' a stoirdou m' cour po oende mes poennes. A. Bodart (fråze rifondowe).
  3. bate comifåt (ene sakî, ene biesse).

Ratourneures[candjî]

  1. oende li cur
  2. oende li pate

Parintaedje[candjî]

Sinonimeye[candjî]

Ortografeyes[candjî]

Après 1900, foû rfondou (Feller, Feller ricandjî, nén Feller) :
Li mot n’ est nén dins : C106, E213, R13

Ratournaedjes[candjî]

± mete di l' ôle, del cråxhe so
± froter avou èn ôlmint
± bate comifåt

Codjowa[candjî]

oende

  1. suddjonctif prezintrece, prumire et troejhinme djins do singulî, do viebe «  oende ».
    • I fåt ki dj' oende l' ouxh del tchambe.
    Cisse pitite Taylandesse la, i fåt k' ele oende dijh a cwénze pratikes tos les djoûs.