ecråxhî

Walon (Rifondou)

Etimolodjeye

Bodje « cråxhe », avou l’ betchete « e- » d’ ecloyaedje des viebes et avou l’ cawete di codjowaedje « -î » des viebes.

Prononçaedje

AFE :
- diferins prononçaedjes : /ɛ.kʀɔː.ˈhiː/ ^{aschoûtez lu} /ɛ.kʀaː.ˈhiː/ /ɛ.kʀoː.ˈʃiː/ /ɛ.kʀoː.ˈʃi/ /ɛ.kʀa.ˈʃiː/ /a.kʀa.ˈʃiː/ /a.kʀa.ˈʃi/ /a.kʀa.ˈʃɛ/ /a.kʀa.ˈʃe/ /ɛ̃.kʀa.ˈʃiː/ /ɛ.kʀɔː.ˈʃiː/ (betchfessî å), (betchfessî xh)
- prononçaedje zero-cnoxheu : /ɛ.kʀɔː.ˈʃiː/
Ricepeures : ecrå·xhî

Viebe

Djin et tins	Codjowa
Cåzant Ind. pr. (dji, dj’)	ecråxhe
Atôtchî(s) Ind. pr. (vos, vs)	ecråxhîz
Cåzants Ind. pr. (nos, ns)	ecråxhans
Rwaitants Ind. pr., nam. (i/il, ele/elle)	ecråxhnut
Cåzant Ind. fut. (dji, dj’)	ecråxhrè
Cåzant D.I.E. (dji, dj’)	ecråxhive
Cåzant Suddj. pr. (ki dji, dj’)	ecråxhe
pårt. erirece (dj’ a, vos av)	ecråxhî
Ôtes codjowaedjes	come waitî

ecråxhî (viebe å coplemint)

mete del cråxhe, di l’ ôle so ene sacwè.
- I fåt ecråxhî ses solés. — Motî Forir (fråze rifondowe et rarindjeye).
- Av ecråxhî les pinteures di l' ouxh ?
- Cwand les rowes, dins nosse tiesse, ni tournént pus foirt bén,
  On mawyive des fayenes po-z ecråxhî l’ molén. — Louis Piron (fråze rifondowe).
(mot d’ coujhnåjhe) so ene sitindêye di fier afîsse ki l' magnaedje ni plake nén.
- Moman ecråxhe li fier ås wåfes divant d' vudî l' prumî cadon.
- Po k' vosse dorêye gostêye bén, todi ecråxhî vosse platene avou do boure. — Marie-José Galloy, (1922-2024), Li dorée â souke di pot divins « Magnèdjes di manèdjes », p.124 (fråze rifondowe).
måssî avou del cråxhe.
- Il a ecråxhî ses doets, tot rifjhant l' oto. — Motî Forir (fråze rifondowe et rarindjeye).
- C' est pal toet ki l' diåle vént e l' måjhone, ebén, dji m' va-st ecråxhî les grés del schalete, et cwand l' diåle vénrè, i s' casrè ene pate. — Joseph Vrindts, Li diale di so l'fontaine, 1889, sinne XII, p.33 (fråze rifondowe).
(mot des cinsîs) mete di l’ ansene so (on tchamp).
- Kimint vôrît k' il åyexhe ecråxhî leus teres ? — Motî Forir (fråze rifondowe et rarindjeye).
rinde crås (ene maigue biesse, ene mwinre djin).
- L' ome ecråxhive deus boûs. — Motî Forir (fråze rifondowe et rarindjeye).
- Les ouys tot frexhs, l’ ome mi contéve ki, dins s’ viyaedje, il esteut l’ dierin a-z ecråxhî on pourcea. — Chantal Denis, Bwagnes contes, ou…?, p. 28 (fråze rifondowe).
mete del crinme sol coir.
- Dj' a po totes les djonnès feyes
  ki sont sudjetes a pixhî
  po s' waeranti d' esse schavêyes
  Ene tchandele po ls ecråxhî
  C' est ene tchandele a l' idêye
  Ki l' cene k' ecråxhe ses pårteyes
  Est seure d' atraper l' froyon. {{s-rif|FrBcj|1852
(viebe å prono) : Loukîz a : « s’ ecråxhî ».