haetchî

Èn årtike di Wiccionaire.
Sauter à la navigation Sauter à la recherche

Flag of Wallonia.svg Walon (Rifondou)[candjî]

Etimolodjeye[candjî]

Spotchî aplacaedje di : «hertchî» (aprume a pårti del disfondowe "dji hètche") + «saetchî», mot cité dins l’ FEW 4 433a.

Prononçaedje[candjî]

Viebe[candjî]

Djin et tins Codjowa
Cåzant Ind. pr. (dji, dj’) haetche
Atôtchî(s) Ind. pr. (vos, vs) haetchîz
Cåzants Ind. pr. (nos, ns) haetchans
Rwaitants Ind. pr., nam. (i/il, ele/elle) haetchnut
Cåzant Ind. fut. (dji, dj’) haetchrè
Cåzant D.I.E. (dji, dj’) haetchive
Cåzant Suddj. pr. (ki dji, dj’) haetche
pårt. erirece (dj’ a, vos av) haetchî
Ôtes codjowaedjes come waitî

haetchî

  1. (v. å coplemint) saetchî.
    • I haetchive todi l' coviete après lu, et mi, dj' a dvou doirmi tote discatchiye. Båze di dnêyes di l’ Årdene nonnrece (fråze rifondowe).
    • Haetchî avou on harcot (inte les royes di canadas), c' est mete djus. Motlî d’ Tchonveye (fråze rifondowe).
    • Djam haetcha sol lignoûle a deus mwins, et flaxhî avou s' corîxhe so li screne del Rossete, mins rén a fé !M. Hicter (fråze rifondowe).
  2. (v. å coplemint) (pus stroetmint) saetchî (èn ouxh) po l' clôre.
    • Haetchîz l' ouxh après vos. Motî Haust (fråze rifondowe).
    • Ti haetchrès l' ouxh dirî twè Modele:MoLo
  3. (v. å coplemint) rissaetchî (ene ehalante sacwè).
    • Haetchîz vos pîs, ki dji n' rote dissu. Motî Haust (fråze rifondowe).
  4. ((v. å coplemint nén direk eployî avou li dvancete )) avou "après" rishonner (a).
  5. ((viebe å prono) : Miniauge.gifLoukîz a : « si haetchî ».) si stinde (po on viyaedje, on bastimint).
    • Li rowe si haetche inte les façådes Des måjhons d' pires ki s' raloukèt. J. Docquier (fråze rifondowe).

Ratourneures[candjî]

  1. haetchî l' vea : saetchî åzès coides metowes ås pates d' on vea, po-z aidî li vatche a veler.
  2. tel haetches a håre, ey ele broke a hote : ele fwait tot l’ contråve di çou k’ on lyi dmande, aprume d’ ene mwaijhe cavale.
  3. haetchî l' guete

Parintaedje[candjî]

Mots d’ aplacaedje[candjî]

haetchî foû, haetchî evoye, haetchî djus

Mots vijhéns[candjî]

hertchî, saetchî, rihaetchî

Pwaire minimom[candjî]

Sipårdaedje do mot[candjî]

Basse Årdene, w. do Levant (Hu, Hesbaye, Lidje minme)

Ortografeyes[candjî]

Après 1900, foû rfondou (Feller, Feller ricandjî, nén Feller) :
Li mot n’ est nén dins : E2, E13, E23, E34, E165, S107, S109, R13

Ratournaedjes[candjî]

± saetchî : Miniauge.gifLoukîz a : saetchî
    ± saetchî èn ouxh pol riclôre
    ± rissaetchî ene ehalante sacwè : Miniauge.gifLoukîz a : rissaetchî
      ± si stinde, tot cåzant d' on viyaedje