haetchî

Èn årtike di Wiccionaire.
Sauter à la navigation Sauter à la recherche

Flag of Wallonia.svg Walon[candjî]

Etimolodjeye[candjî]

Spotchî aplacaedje di : «hertchî» (aprume a pårti del disfondowe "dji hètche") + «saetchî», mot cité dins l’ FEW 4 433a.

Prononçaedje[candjî]

Viebe[candjî]

Djin et tins Codjowa
Cåzant Ind. pr. (dji, dj') haetche
Atôtchî(s) Ind. pr. (vos, vs) haetchîz
Cåzants Ind. pr. (nos, ns) haetchans
Rwaitants Ind. pr., nam. (i/il, ele/elle) haetchnut
Cåzant Ind. fut. (dji, dj') haetchrè
Cåzant D.I.E. (dji, dj') haetchive
Cåzant Suddj. pr. (ki dji, dj') haetche
pårt. erirece (dj' a, vos av) haetchî
Ôtes codjowaedjes come waitî


haetchî

  1. (v. å coplemint) saetchî.
    • I haetchive todi l' coviete après lu, et mi, dj' a dvou doirmi tote discatchiye Båze di dnêyes di l’ Årdene nonnrece (fråze rifondowe).
    • Haetchî avou on harcot (inte les royes di canadas), c' est mete djus Motlî d’ Tchonveye (fråze rifondowe).
    • Djam haetcha sol lignoûle a deus mwins, et flaxhî avou s' corîxhe so li screne del Rossete, mins rén a fé !(M. Hicter)
  2. (v. å coplemint) (pus stroetmint) saetchî (èn ouxh) po l' clôre.
  3. (v. å coplemint) rissaetchî (ene ehalante sacwè).
    • Haetchîz vos pîs, ki dji n' rote dissu Motî Haust (fråze rifondowe).
  4. (v. å coplemint nén direk eployî avou li dvancete ) avou "après" rishonner (a).
  5. ((viebe å prono) : Miniauge.gifLoukîz a : « si haetchî ») si stinde (po on viyaedje, on bastimint).
    • Li rowe si haetche inte les façådes Des måjhons d' pires ki s' raloukèt (J. Docquier)

Ratourneures[candjî]

  1. >> haetchî l' vea : saetchî åzès coides metowes ås pates d' on vea, po-z aidî li vatche a veler.
  2. >> tel haetches a håre, ey ele broke a hote : ele fwait tot l’ contråve di çou k’ on lyi dmande, aprume d’ ene mwaijhe cavale.
  3. haetchî l' guete

Parintaedje[candjî]

Mots d’ aplacaedje[candjî]

haetchî foû, haetchî evoye, haetchî djus

Mots vijhéns[candjî]

hertchî, saetchî, rihaetchî

Pwaire minimom[candjî]

Sipårdaedje do mot dins les pårlers coinreces[candjî]

Basse Årdene, w. do Levant (Hu, Hesbaye, Lidje minme)

Ortografeyes[candjî]

Après 1900, foû rfondou (Feller, Feller ricandjî, nén Feller) :
Ôtes ortografeyes (avou des sourdants nén rkinoxhous) :
Li mot n’ est nén dins : E2, E13, E23, E34, E165, S107, S109, R13

Si vos irîz rnaxhî dins des ôtes motîs, et trover l’ mot « haetchî », riherez ciddé li scrijha do mot ki vos î avoz trové, et l’ rahouca do motî el djivêye.

Ratournaedjes[candjî]

± saetchî : Miniauge.gifLoukîz a : saetchî
    ± saetchî èn ouxh pol riclôre
    ± rissaetchî ene ehalante sacwè : Miniauge.gifLoukîz a : rissaetchî
      ± si stinde, tot cåzant d' on viyaedje