saetchî

Èn årtike di Wiccionaire.
Sauter à la navigation Sauter à la recherche

Flag of Wallonia.svg Walon[candjî]

Etimolodjeye[candjî]

Bodje « saetch », avou l’ cawete di codjowaedje «  », prinde foû d’ on saetch (egzistêye co dins l’ sinse di « vudî », adon-après, pa stindaedje do mouvmint, amoenner a lu.

Prononçaedje[candjî]

Viebe[candjî]

saetchî (2inme troke) (codjowaedje)

Djin et tins Codjowa
Cåzant Ind. pr. (dji, dj') saetche
Atôtchî(s) Ind. pr. (vos, vs) saetchîz
Cåzants Ind. pr. (nos, ns) saetchans
Rwaitants Ind. pr., nam. (i/il, ele/elle) saetchnut
Cåzant Ind. fut. (dji, dj') saetchrè
Cåzant D.I.E. (dji, dj') saetchive
Cåzant Suddj. pr. (ki dji, dj') saetche
pårt. erirece (dj' a, vos av) saetchî
Ôtes codjowaedjes sipepieus tåvlea


  1. (v. å coplemint) fé vni aviè lu.
    • Li bak aveut bén saetchî l’ atakeu pal tchimijhe : i meritént bén l’ penalti.
  2. (v. å coplemint) vudî.
    • Ele saetchive les grandès gotes cwand nos l’ avans ramassé. É. Liétard (fråze rifondowe).
  3. (v. å coplemint) fé rexhe foû d’ tere (des minrais, des pires)
    • On l’ lome li molén d’ l’ Escaye, ca on-z î saetchive des scayes di chisse. J. Lahaye (fråze rifondowe).
  4. (v. å coplemint) apicî (des moxhons å filet).
    • I nd ont saetchî, da, ces deus la, minme après ki l’ tindreye åye stî.
  5. (v. å coplemint) fé rexhe.
    • Saetchîz vosse linwe, dit-st i l’ docteur.
  6. (v. å coplemint) tirer (on côp d’ fizik).
    • Il a saetchî on côp d’ pistolet sor leye.
  7. (v. å coplemint) si fé dner des cwårs (po on cheke).
    • Neni, dji n’ saetchrè nén vosse cheke divant ki vos n’ mel dijhîxhe.
  8. (v. å coplemint) prinde (ene foto)
    • Kî çki vout ki dji lyi saetche si poirtait ?
  9. v. å coplemint nén direk eployî avou li dvancete sovint shuvou di a u après :
    1. fé vni aviè lu, pal voye di.
    2. sayî d’ profiter dipus ki ls ôtes, dipus k’ i n’ fåt.
      • Tchaeconk saetche di s’ costé.
      • Les patrons saetchèt tant k’ plèt.
    3. awè èn air di rshonnance avou.
      • I saetche après Nononke Artur.
  10. (v. sins coplemint) aler rade.
    • Il ont saetchî, saiss, les tchvås årdinwès, po fé tote li voye Bress Paris.
  11. (viebe å prono) shouvu di foû di : tirer s’ plan po rexhe.
    • I s’ a saetchî foû d’ imbara.

Ratourneures[candjî]

  1. saetchî l’ diåle pal cawe
  2. saetchî ene boutcheye : foumer ene cigarete, ene pupe.
  3. saetchî ene linwe come ene epegne : mori d’ soe.
  4. saetchî ene linwe come on tchåsse-pî : esse tot dshoflé, esse djus d’ alinne.
  5. saetchî al (grande) coide : si maryî (dinltins, les nén maryîs djouwént å djeu do saetchaedje di coide siconte des maryîs : les maryîs divént sayî di saetchî li novea maryî aviè zels, foû del binde des djonnes po, simbolicmint, el fé passer dins l’ cofréreye des maryîs)
    • Adiè tote li djonnesse !
      Po comincî,
      Dji m’ va saetchî
      Al coide, a tot spiyî. Li bia bouquet.
  6. saetchî å tchår : si maryî (uzance do cwarmea, wice ki les maryîs s’ atelént d’ on costé, eyet les nén maryîs di l’ ôte, po fé demarer l’ tchår.
  7. saetchî l’ aiwe après s’ molén : waitî d’ awè dipus d’ advintaedjes k’ èn ôte.
  8. si saetchî l’ tiesse foû des strins : divni ritche.
    • Por mi, çou k’ est bén seur, c’ est ki ci n’ serè nén
      Tot-z ovrant k’ on såreut s’ saetchî l’ tiesse foû des strins. E. Remouchamps, Tati l’perriquî (fråze rifondowe).
  9. si saetchî foû del sipexheur : rexhe d’ on grand imbara (marke di cwårs, evnd).

Parintaedje[candjî]

Sinonimeye[candjî]

Mots vijhéns[candjî]

(aler rade)

Sipårdaedje do mot dins les pårlers coinreces[candjî]

w. do Coûtchant, w. do Mitan, w. do Levant (sins l’ Hôte Årdene), Basse Årdene (Bive)

Ortografeyes[candjî]

Divant 1900 :
Après 1900, foû rfondou (Feller, Feller ricandjî, nén Feller) :
Li mot n’ est nén dins : G0, E200, E212, S0

Ratournaedjes[candjî]

± fé vni aviè lu
± sayî d’ profiter dipus ki ls ôtes
± aler rade
± saetchî l’ aiwe après s’ molén
  • Flag of France.svg Francès : tirer vers soi la couverture
± si saetchî l’ tiesse foû des strins
  • Flag of France.svg Francès : émerger économiquement
± si saetchî foû del sipexheur
  • Flag of France.svg Francès : se sortir du pétrin

Pårticipe erirece[candjî]

singulî pluriyal
omrin saetchî saetchîs
femrin saetcheye saetcheyes

saetchî o.

  1. Pårticipe erirece omrin do viebe "saetchî", ki pout esse eployî come addjectif et come sustantif.
    • C' est ké bouxhete k' a stî saetcheye?
    • Ns avans saetchî trop foirt et l' coide a scoté.

Ratournaedjes[candjî]

± fwait vni a lu