Aller au contenu

nåjhi

Èn årtike di Wiccionaire.

Etimolodjeye

[candjî]

Bodje « åjhe », avou ene betchete e d’ ecloyaedje avou ene ristitchete -n-, avou l’ cawete di codjowaedje « -i » des viebes (çou k’ a dvou dner *« enåjhi »), adon avou sbetchaedje di : do "e" ; mete avou tote ses åjhes, si bén k’ on n’ vout pus bodjî ; adon, do minme estok etimolodjike ki l’ moyén francès « naisir » ; mot cité dins l’ FEW 24 151b. Racuzinave avou li francès do Kébek niaiser.

Prononçaedje

[candjî]

Viebe

[candjî]
Djin et tins Codjowa
Cåzant Ind. pr. (dji, dj’) nåjh_i / nåjhxh
Atôtchî(s) Ind. pr. (vos, vs) nåjhxhoz
Cåzants Ind. pr. (nos, ns) nåjhxhans
Rwaitants Ind. pr., nam. (i/il, ele/elle) nåjhxhnut
Cåzant Ind. fut. (dji, dj’) nåjh_irè / nåjhxhrè
Cåzant D.I.E. (dji, dj’) nåjhxheu
Cåzant Suddj. pr. (ki dji, dj’) nåjhxhe
pårt. erirece (dj’ a, vos av) nåjh_i
Ôtes codjowaedjes come prusti

nåjhi

  1. (viebe å coplemint) rinde sicran, fizicmint u morålmint.
    • Et mågré ki dj' lyi deye ki s' kidûte m' nåjhixh
      Dji n' voe nén pus on djoû ki l' ôte ki çoula finixhAndré Delchef, Bultén del Societé d' Lidje, Bulletin de 1858, «Li galant de l'siervante», p.6 (fråze rifondowe).
  2. (viebe å prono) : Loukîz a : « si nåjhi ». divni scran.
    • Vos vs nåjhiroz si vos coroz todi insi D.T.W.

Ratourneures

[candjî]
  1. on s’ nåjhit d’ tot : On nd a s’ sô minme d’ ene plaijhante sacwè, cwand ça rvént trop sovint.

Parintaedje

[candjî]

Sinonimeye

[candjî]

Ortografeyes

[candjî]
Après 1900, foû rfondou (Feller, Feller ricandjî, nén Feller) :
Li mot n’ est nén dins : S117

Ratournaedjes

[candjî]
rinde sicran, fizicmint
rinde sicran, morålmint

Codjowas

[candjî]
Dobès rfondowes
nåjhi nåjhixh
Do viebe «nåjhi»
  1. indicatif prezintrece, prumire djin do singulî
  2. kimandeu prezintrece, deujhinme djin do singulî, fôme camaerådrece

Pårticipe erirece

[candjî]
singulî pluriyal
omrin nåjhi nåjhis
femrin nåjheye nåjheyes

nåjhi omrin

  1. Pårticipe erirece omrin do viebe "nåjhi".
    • Nosse cavale est forbowe ; dji l’ a trop nåjhi.

Addjectif

[candjî]
singulî pluriyal
omrin nåjhi nåjhis
femrin padrî nåjheye nåjheyes
femrin padvant nåjheye nåjheyès

nåjhi omrin (come addjectif djondrece, metou padvant u padrî l’ no)

  1. k’ a dandjî di si rpoizer.
    • Po nén s' fé trop nåjhi
      On s' lavéve al cotire
      Émile Lambert, Li prumî nîd
  2. k' end a s' sô d' fé ene sacwè.
    • Mareye esteut pé k’ Lucifer,
      D’ ene grete, ele endè fjheut ene plåye !
      Si bén k’ on djoû, nåjhi, rpaxhou,
      D’ etinde todi l’ minme vicåreye,
      Djan-Pire prinda ses djambes a s’ cou. Joseph Vrindts, ”Vîx Lîge” (1901), p.40, “Qui fait mâ trouve mâ” (fråze rifondowe).
    • Et, nåjhi do ratinde, i rprinda l' Pormoennåde
      Ripassa l' Pont des Veas, So les Dos, les Bayås
      Louis Lagauche, "Mayon" (1923), p. 23 (fråze rifondowe).

Ratourneures

[candjî]
  1. moirt nåjhi : foirt nåjhi ; loukîz a : l’ sinonimeye.
  2. rade nåjhi : nén foirt coraedjeus.
  3. nåjhi do esse bén : k’ a tot çk’ i fåt po-z esse bén, et ki s’ trecasse po des réns.

Ratourneures

[candjî]

Sinonimeye

[candjî]

Ortografeyes

[candjî]
Après 1900, foû rfondou (Feller, Feller ricandjî, nén Feller) :
Li mot n’ est nén dins : S109

Sipårdaedje do mot

[candjî]

w. do Levant, w. do Mitan, w. do Coûtchant

Ratournaedjes

[candjî]
ki s’ doet rpoizer Loukîz a : scran

Sustantif

[candjî]
singulî pluriyal
omrin nåjhi nåjhis
femrin nåjheye nåjheyes

nåjhi omrin

  1. onk k’ est scran.
  2. onk ki n’ boute nén rade.

Mots d’ aplacaedje

[candjî]